Bẫy làm giàu nhanh

4 min read

Key takeaway

Hình ảnh giàu sang giả tạo trên mạng xã hội (xe sang, hotgirl, tự xưng ‘nhà đầu tư’) tạo áp lực tâm lý FOMO khiến người thiếu kiến thức bỏ qua lộ trình tài chính cơ bản và nhảy thẳng vào đầu tư rủi ro cao.

WHAT

Bẫy làm giàu nhanh là hiện tượng tâm lý-xã hội khi người ta bị thu hút bởi lời hứa lợi nhuận nhanh chóng mà bỏ qua rủi ro thực sự. Thường được khuếch đại bởi influencer tài chính khoe tài sản, ‘thực chiến forex/crypto’, chương trình đào tạo làm giàu - tạo ảo tưởng rằng ai cũng có thể trở thành nhà đầu tư chuyên nghiệp mà không cần học hành bài bản.

WHY/HOW

Cơ chế tâm lý: so sánh xã hội (social comparison) + thiếu hiểu biết về xác suất thực + áp lực FOMO. Người xem chỉ thấy thành công được khoe, không thấy thất bại bị giấu. Hình ảnh xe Maybach/Lexus đi mượn để chụp ảnh tạo ra tham chiếu sai về thành công. Khi ‘học phí thị trường’ được cổ xúy là bình thường, người ta càng dễ tiếp tục đổ tiền vào vòng thua lỗ.

Một biến thể khác là sản phẩm/mô hình hứa hẹn lợi nhuận cố định cao bất thường (ví dụ ‘1%/ngày’, tương đương hàng trăm %/năm) không gắn với hoạt động kinh tế tạo ra giá trị thực - thường là Ponzi hoặc lừa đảo trá hình. Ngay cả ‘siêu lừa’ Bernard Madoff (lừa đảo 50 tỷ USD) cũng chỉ cam kết 15-20%/năm, đã cao hơn lãi suất thị trường Mỹ cộng phần bù rủi ro hợp lý cho thị trường mới nổi như Việt Nam - nên các CLB/app cam kết ‘1%/ngày’ là phi lý gấp nhiều lần ngay cả mức của Madoff. Dấu hiệu nhận biết: sản phẩm không tạo ra giá trị/dòng tiền thực, công ty mới xuất hiện không có lịch sử kinh doanh, cam kết lợi nhuận cố định bất kể thị trường biến động. Nguyên tắc tránh bẫy: hiểu rõ sản phẩm đầu tư đang tạo ra giá trị từ đâu trước khi bỏ tiền, và tham chiếu mức lợi nhuận hợp lý theo lãi suất thị trường + phần bù rủi ro.

Notes

  • 2021-05

    • Ví dụ điển hình: ‘mấy anh forex ăn mặc đẹp, chụp ảnh xe Mec đi mượn’ - tạo hình ảnh giàu có giả để bán khóa học
    • Nạn nhân ban đầu có gia đình êm ấm, doanh nghiệp nhỏ, hơn chục nhân viên - bị ảo tưởng tự do tài chính phá hủy
    • Câu ‘mất tiền là học phí’ được dùng để biện hộ cho việc tiếp tục đầu cơ thiếu cơ sở

  • 2021-04

    • Ví dụ: Bernard Madoff lừa đảo 50 tỷ USD nhưng chỉ cam kết lợi nhuận 15-20%/năm (đã là cao so với lãi suất thị trường Mỹ + phần bù cho thị trường mới nổi)
    • Tại Việt Nam, các ‘câu lạc bộ 1%/ngày’ và app kiểu ‘Skyway’ bị tác giả gọi thẳng là lừa đảo vì sản phẩm không tạo ra giá trị kinh tế thực, không có hoạt động kinh doanh tương ứng với mức cam kết
    • Bài học từ vụ Madoff (qua đời trong tù 04/2021): dù lợi nhuận cam kết ‘chỉ’ 15-18%/năm (nghe hợp lý hơn nhiều so với ‘1%/ngày’ của các app lừa đảo VN), nhà đầu tư vẫn không nên chạy theo đám đông (‘không đi theo đám đông’), mà phải tự đánh giá độc lập (due diligence) xem cơ chế tạo lợi nhuận có hợp lý không
    • Liên hệ Việt Nam: hàng loạt vụ tương tự (Alibaba, iFan, các app/CLB cam kết lãi suất cố định cao) đều dựa trên cùng cơ chế Ponzi - lấy tiền người sau trả người trước

Backlinks