Chu kỳ ngành thủy sản

5 min read

Key takeaway

Ngành thủy sản xuất khẩu có chu kỳ rõ rệt theo nhu cầu nhập khẩu toàn cầu và áp lực cạnh tranh từ các nước nuôi trồng mới nổi - khi nhu cầu suy yếu và đối thủ giá rẻ (Ecuador) tràn vào, toàn ngành suy giảm đồng thời bất kể chất lượng từng doanh nghiệp.

WHAT

Chu kỳ ngành thủy sản là sự biến động tuần hoàn của doanh thu, lợi nhuận và giá thủy sản theo nhu cầu nhập khẩu ở các thị trường lớn (Mỹ, Nhật, EU) và năng lực cung ứng của các quốc gia sản xuất cạnh tranh. Đặc thù: sản phẩm tôm, cá tra là hàng hóa xuất khẩu gần như đồng nhất hóa (commodity) nên giá bị dẫn dắt bởi cung - cầu toàn cầu.

WHY/HOW

Khi nhu cầu nhập khẩu toàn cầu yếu (sau giai đoạn tích trữ hậu COVID, lạm phát ép tiêu dùng ở Mỹ và EU), giá tôm thế giới giảm và đơn hàng giảm đồng loạt. Đồng thời, sự trỗi dậy của Ecuador (chi phí nuôi tôm thấp hơn, sản lượng lớn) tạo áp lực giá thêm tại thị trường Mỹ. Doanh nghiệp Việt Nam (FMC, ANV) bị kép: vừa mất thị phần Mỹ vừa phải chấp nhận giá thấp. Phục hồi khi: nhu cầu thị trường đích tăng trở lại, doanh nghiệp đã chuyển hướng sang thị trường ít cạnh tranh hơn (Nhật, EU) với chứng nhận ASC/MSC, hoặc khi Ecuador gặp dịch bệnh nuôi trồng làm giảm cung.

Notes

  • 2026-03

    • VHC (cá tra): doanh thu đỉnh 2022 đạt 13,230 tỷ (+46% YoY) nhờ giá cá tra tăng hậu COVID; 2023 sụt -24.2% xuống 10,033 tỷ do tồn kho cao tại Mỹ và nhu cầu yếu; phục hồi 2024 +24.7% và 2025 giữ mức 12,026 tỷ dù -3.9% DT nhưng LN tăng 11.2%
    • Mỹ chiếm 51% sản lượng xuất khẩu VHC - mức tập trung rất cao khiến chu kỳ ngành cá tra gắn chặt với nhu cầu và chính sách thương mại Mỹ
    • Biên LN ròng VHC dao động theo chu kỳ: 14.9% (2022 - đỉnh), 9.2% (2023 - đáy), phục hồi dần 9.8% (2024) và 11.3% (2025) - doanh nghiệp cải thiện hiệu quả hoạt động ngay trong giai đoạn doanh thu chưa về đỉnh

  • 2024-02

    • MPC (Minh Phú): doanh thu 9T/2023 giảm từ ~0.014 tỷ USD xuống ~0.008 tỷ USD so với 9T/2022, biên lợi nhuận giảm từ ~16% xuống ~10% - xác nhận chu kỳ suy ngành tôm diện rộng
    • Áp lực cạnh tranh chính từ Ấn Độ (thị trường Bắc Mỹ và Úc), tương tự áp lực Ecuador với FMC - cho thấy toàn ngành tôm VN chịu kép từ nhiều đối thủ mới nổi chi phí thấp
    • FMC năm 2023: kim ngạch xuất khẩu 201 triệu USD, giảm 11% svck - doanh thu thủy sản 9T/2023 ~4.100 tỷ VND giảm từ ~4.600 tỷ của 9T/2022
    • Áp lực kép: nhu cầu yếu tại Mỹ và cạnh tranh giá từ Ecuador - FMC mất tỷ trọng Mỹ từ 40% xuống 31% chỉ trong 1 năm
    • Chiến lược thoát chu kỳ: chuyển sang Nhật Bản (mục tiêu 40% doanh thu) và EU thông qua chứng nhận ASC và quan hệ đối tác sẵn có; kỳ vọng phục hồi từ 2H/2024

  • 2023-12

    • VHC cá tra: doanh thu fillet giảm ~20% (7.000 tỷ 2022 → 5.500 tỷ 2023), thị phần Mỹ của VHC vẫn chiếm 51% xuất khẩu cá tra VN sang Mỹ (9T/2023) nhưng tổng kim ngạch ngành thu hẹp
    • Chu kỳ suy ngành cá tra 2022-2023: nguyên nhân kép - giá xuất khẩu giảm mạnh H2/2022 + nhu cầu Mỹ yếu do lạm phát và tồn kho cao; phục hồi dự kiến 2H/2024 khi tồn kho bước vào chu kỳ giảm và lạm phát Mỹ hạ nhiệt
    • Cơ cấu thị trường VHC 2022 vs 2023: Mỹ 40% → 29%, EU 18% → 15%, TQ 12% → 13% - tỷ trọng Mỹ giảm mạnh do giá yếu, nhưng khác FMC/MPC (tôm) không phải do mất thị phần mà do ngành cá tra ở Mỹ co lại toàn diện

  • 2023-09

    • Cá tra: giá bán trung bình cần 1,5-2 năm để chạm đáy kể từ đỉnh và ~4 năm đi hết một chu kỳ đầy đủ - kỳ vọng phục hồi giá cá tra từ 2H/2024 (2 năm tính từ đỉnh 2022)
    • Giá tôm nguyên liệu giảm mạnh từ đỉnh ~105.000 VND/kg đầu 2022 xuống ~71.000 VND/kg cuối 2023; giá tôm sú NL giảm từ ~165k (T3/2023) xuống ~127k (T9/2023)
    • CSFs ngành (theo SSI Research/VCBS): hàng tồn kho tại Mỹ/TQ, CPI thực phẩm Mỹ-EU, tỷ giá USD/VND, giá thức ăn chăn nuôi (lúa mì, ngô, đậu nành)
    • Nhu cầu nhập khẩu cá tra và tôm ở Mỹ phụ thuộc tỷ lệ tồn kho/doanh số bán lẻ thực phẩm - ngưỡng ~0,77x là tham chiếu; cuối 2023 tỷ lệ này ~0,79x, hàm ý nhu cầu bổ sung tồn kho tiếp tục
  • Thủy sản
  • VHC_report
  • VHC
  • MPC
  • FMC