Nghịch lý kinh tế tốt nhưng doanh nghiệp khó

3 min read

Key takeaway

GDP tăng trưởng tốt không đồng nghĩa với doanh nghiệp và người dân hưởng lợi ngang nhau - khi tăng trưởng chủ yếu đến từ FDI và xuất khẩu (yếu tố ngoại), tiêu dùng nội địa và đầu tư tư nhân yếu thì phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn khó.

WHAT

Nghịch lý này xảy ra khi chỉ số tổng hợp (GDP) che giấu sự phân hóa trong nội tại nền kinh tế. Ở Việt Nam năm 2024, GDP đạt 7,09% nhưng:

  • 72% xuất khẩu là từ doanh nghiệp FDI, không phải doanh nghiệp trong nước
  • Tiêu dùng nội địa thực chỉ tăng 5,7-5,8% (thấp hơn bình thường 8%), trong đó phần quan trọng đến từ du khách nước ngoài (17,6 triệu người)
  • Đầu tư tư nhân hồi phục yếu; đầu tư công không đạt mục tiêu giải ngân 95%
  • Số doanh nghiệp rút lui Q1-Q2 nhiều hơn số gia nhập; Q3-Q4 mới đảo chiều

WHY/HOW

Nguyên nhân cấu trúc:

  • Mô hình tăng trưởng phụ thuộc xuất khẩu và FDI tạo ra GDP nhưng không phân phối thu nhập rộng rãi cho doanh nghiệp tư nhân trong nước.
  • Tiêu dùng nội địa yếu vì thu nhập thực của hộ gia đình không tăng tương ứng: tín dụng tiêu dùng thắt chặt hậu covid, thị trường việc làm chưa phục hồi hoàn toàn.
  • Số dư tiền gửi ngân hàng đạt kỷ lục → người có tiền chọn gửi tiết kiệm thay vì tiêu dùng hoặc đầu tư rủi ro.
  • Kết quả thực tiễn: các khu vực mặt bằng bán lẻ trung tâm TP.HCM trống nhiều vì doanh nghiệp rời bỏ do cầu yếu.

Hệ quả cho nhà đầu tư:

  • Thị trường chứng khoán tăng nhưng phân hóa mạnh: cổ phiếu vốn hóa lớn (VN30) và ngân hàng tốt, cổ phiếu nhỏ và BĐS/tài chính kém.
  • Đầu tư vào doanh nghiệp có dòng tiền từ xuất khẩu hoặc FDI sẽ bền hơn doanh nghiệp phụ thuộc tiêu dùng nội địa.

Notes

  • 2025-01

    • TS. Võ Chí Thành (2025): “Tôi đi đâu doanh nghiệp Việt cũng hỏi: tăng trưởng 7,1% sao chúng em khó thế?”
    • Việt Nam đang tập trung hóa thị trường xuất khẩu (Mỹ >100 tỷ, Trung Quốc 70-80 tỷ) thay vì đa dạng hóa - rủi ro khi Trump áp thuế hoặc căng thẳng Mỹ-Trung leo thang.
    • Năm 2025 kỳ vọng yếu tố nội (tiêu dùng, đầu tư tư nhân) phải mạnh lên vì yếu tố ngoại không thuận - nhưng tiêu dùng phụ thuộc thu nhập và tâm lý người dân.
    • Nghịch lý này không phải đặc thù Việt Nam - các nền kinh tế xuất khẩu Đông Nam Á đều trải qua khi FDI thống trị tăng trưởng.

  • 2023-08

    • 8 tháng 2023: doanh nghiệp bán lẻ ICT, thời trang, sàn thương mại điện tử giảm doanh số 19-20% YoY; khách sạn giảm công suất; nhà hàng thu hẹp - nhưng tổng mức bán lẻ thống kê tăng 10%.
    • Lý giải: số nhân tài khóa từ đầu tư công tạo thu nhập cho hộ gia đình ở khu vực có dự án hạ tầng, không lan đều với doanh nghiệp bán lẻ đô thị.

Backlinks