Phái sinh chỉ số VN30

5 min read

Key takeaway

Hợp đồng tương lai VN30 là sản phẩm zero-sum, phù hợp với quỹ dùng để phòng ngừa rủi ro danh mục - nhưng NĐT cá nhân thường dùng như công cụ đầu cơ ngắn hạn, dễ dẫn đến nghiện giao dịch và thua lỗ vì không thể đoán chính xác xu hướng từng phiên.

WHAT

Thị trường phái sinh chứng khoán Việt Nam (triển khai từ 2017) hiện có sản phẩm chính là hợp đồng tương lai chỉ số VN30 (VN30F). Người mua/bán cam kết giao dịch ở mức giá định trước trong tương lai, lời/lỗ dựa trên chênh lệch điểm Index. Bản chất zero-sum: lợi nhuận một bên bằng thua lỗ bên kia, toàn thị trường không tạo ra giá trị mới.

WHY/HOW

Quỹ và tổ chức dùng phái sinh chỉ số để hedge danh mục cổ phiếu: khi dự báo thị trường giảm, bán hợp đồng tương lai để bù lỗ danh mục cơ sở. NĐT cá nhân thường lạm dụng như công cụ đầu cơ ngắn hạn - sai vì: (1) không thể đoán chính xác biến động từng phiên; giao dịch ngắn hạn = ra quyết định nhiều lần, rủi ro tích lũy nhanh; (2) zero-sum game - dòng tiền chỉ chuyển từ người thua sang người thắng, không tạo ra lợi nhuận từ tăng trưởng doanh nghiệp như cổ phiếu cơ sở; (3) chi phí giao dịch liên tục bào mòn tài khoản; (4) dễ tạo tâm lý nghiện - giao dịch liên tục làm ảnh hưởng công việc và sức khỏe.

Tại Việt Nam, cơ cấu nhà đầu tư phái sinh gần như hoàn toàn trong nước (~99%, chủ yếu cá nhân) - khối ngoại gần như không tham gia vì phần lớn dòng vốn của họ đã qua Quỹ ETF/quỹ mở vốn chỉ chịu rủi ro thị trường (beta ~1), không cần hedge thêm bằng phái sinh. Tỷ lệ ký quỹ thấp (~13%) tạo đòn bẩy rất lớn; phí giữ vị thế qua đêm khuyến khích giao dịch T0 mang tính đầu cơ thay vì phòng vệ danh mục dài hạn.

Notes

  • 2025-01

    • Khuyến nghị: NĐT cá nhân nên tập trung vào thị trường cơ sở; khi thị trường không có cơ hội thì giữ tiền chờ hơn là chuyển sang phái sinh.
    • Kinh nghiệm thực tế: nhiều khách hàng từng giao dịch phái sinh, cuối cùng mất tiền + mất thời gian + ảnh hưởng công việc.
    • Xu hướng đoán Index ngày mai tăng/giảm - kể cả chuyên gia kỳ cựu không làm vì không thể đoán ngắn hạn; người ta chỉ đoán xu hướng 1 tuần - 6 tháng.

  • 2022-05

    • Tháng 5/2022 (thị trường giảm 6 tuần liên tiếp): số tài khoản phái sinh cuối tháng 4 tăng 4,7% so với tháng trước, đạt 973.155 tài khoản; có thời điểm giá trị giao dịch phái sinh vượt giá trị giao dịch cơ sở
    • Cơ cấu nhà đầu tư phái sinh Việt Nam: ~99,04% trong nước (79% cá nhân, ~20% tổ chức), chỉ ~0,96% nước ngoài - khối ngoại không có nhu cầu phòng vệ vì phần lớn dòng vốn của họ qua quỹ ETF/quỹ mở vốn đã chỉ chịu rủi ro thị trường, không cần hedge thêm
    • Việt Nam chỉ mất 3 năm (từ tháng 8/2017) đạt tốc độ tăng trưởng phái sinh 3 chữ số, trong khi Đài Loan (top 20 thế giới) mất 13 năm; trong ~100 thị trường chứng khoán toàn cầu chỉ ~40 thị trường có phái sinh (Top 40)
    • Thị trường phái sinh Việt Nam có 3 sản phẩm: hợp đồng tương lai chỉ số VN30 (chủ đạo) và 2 hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ (chủ yếu cho NĐT tổ chức); 4 hợp đồng đáo hạn tháng hiện tại, tháng sau, cuối quý này và cuối quý sau, đáo hạn vào thứ 5 tuần thứ 3 hàng tháng
    • Tỷ lệ ký quỹ thấp (khoảng 13%) tạo đòn bẩy rất lớn; phí giữ vị thế qua đêm khuyến khích giao dịch T0 (mua đi bán lại trong phiên) mang tính đầu cơ thay vì phòng vệ danh mục dài hạn
    • Cơ quan quản lý đã điều chỉnh cách tính giá đóng cửa (ATC) ngày đáo hạn: từ chỉ tính khớp lệnh ATC 15 phút cuối sang tính trung bình 30 phút cuối phiên, nhằm giảm mức độ liên thông và khả năng thao túng giá giữa thị trường phái sinh và thị trường cơ sở

  • 2021-08

    • Ngày 19/08/2021: 22.680 hợp đồng VN30F khớp tại 14:45, áp lực đóng vị thế trước đáo hạn 21/08/2021 là nguyên nhân VN30 biến động 30 điểm

Backlinks