Key takeaway
Trật tự thế giới hậu Chiến tranh Lạnh - dựa trên liên minh quân sự bảo đảm thương mại tự do và hợp tác đa phương - đã kết thúc; thay vào đó là cạnh tranh trực diện về lợi ích quốc gia, tài nguyên, công nghệ và vị thế địa chính trị.
WHAT
Trật tự thế giới cũ (khoảng 1991-2020s) được xây trên ba trụ cột: liên minh quân sự (NATO, đồng minh Mỹ), thương mại tự do đa phương (WTO, các hiệp định TPP, RCEP), và các thể chế toàn cầu (IMF, WB, WHO). Trật tự mới đang hình thành từ 2025-2026 với đặc trưng: các nước lớn (Mỹ, Trung Quốc, EU) cạnh tranh kiểm soát tài nguyên chiến lược (khoáng sản, chip, năng lượng), thuế quan được dùng như vũ khí ngoại giao, và các liên minh nhỏ linh hoạt thay thế hợp tác toàn cầu.
WHY/HOW
Sự dịch chuyển bắt đầu từ nhiệm kỳ Trump 1.0 (2017-2021) và tăng tốc mạnh từ 2025 (Trump 2.0). Các dấu hiệu cụ thể: Mỹ rút khỏi các tổ chức đa phương (WHO, Paris Agreement), tuyên bố muốn kiểm soát Greenland, bắt Tổng thống Venezuela. TSMC cam kết đầu tư 250 tỷ USD vào Mỹ để đổi lấy miễn thuế - biểu hiện của “chip nationalism”. Thủ tướng Canada phát biểu tại Davos 2026: “Trật tự thế giới cũ đã mất; nếu bạn không ngồi ở bàn, bạn trở thành món ăn.” Đối với nhà đầu tư cá nhân, trật tự mới làm tăng biến động tài sản, đẩy cầu vàng và tài sản phòng thủ lên cao, và khiến các mô hình dự báo truyền thống kém tin cậy hơn.
Related
Notes
-
2026-01
- Davos 2026: WEF dùng cụm “minimal lateralism” (tiểu phương) trong tóm tắt toàn hội nghị
- Chu kỳ 2026-2030 được đánh giá là giai đoạn bước ngoặt của trật tự toàn cầu
- Tác động trực tiếp đến Việt Nam: phụ thuộc xuất khẩu sang cả Mỹ lẫn Trung Quốc → dễ bị kẹt giữa hai cực
-
2023-09
- Khái niệm ‘New World Order’ trong thương mại: chuỗi cung ứng tái cấu trúc theo đồng minh địa chính trị, không theo chi phí tối ưu
- Cuộc đua ký kết đối tác chiến lược (Mỹ-Việt Nam, Trung Quốc-Venezuela) là biểu hiện hình thành các khối kinh tế mới
- Tăng trưởng thương mại toàn cầu giảm dưới mức trung bình - dấu hiệu trật tự thương mại tự do đang suy yếu từ 2023