Bẫy thanh khoản

5 min read

Key takeaway

Bẫy thanh khoản xảy ra khi lãi suất về 0 nhưng kinh tế vẫn không phục hồi vì cầu tín dụng yếu; Nhật Bản là ví dụ điển hình, Bernanke phát triển QE như giải pháp phá bẫy.

WHAT

Bẫy thanh khoản (liquidity trap) là trạng thái lãi suất danh nghĩa tiến về 0 (zero lower bound - ZLB) nhưng nền kinh tế vẫn không phục hồi vì dù tiền rẻ, doanh nghiệp và người dân không muốn vay/đầu tư thêm. Công cụ lãi suất truyền thống mất tác dụng.

WHY/HOW

Khi nền kinh tế bị bẫy thanh khoản, chính sách tiền tệ thông thường (cắt lãi suất) không còn hiệu quả. Nhật Bản rơi vào bẫy này sau bong bóng tài sản thập niên 90 và mãi không thoát. Bernanke nghiên cứu kỹ kinh nghiệm Nhật trước khi thiết kế QE như công cụ vòng vèo qua zero lower bound. Việt Nam 2023-2024 cũng gặp biểu hiện tương tự: NHNN hạ lãi suất nhiều lần nhưng tín dụng tăng trưởng chậm.

Rủi ro đối lập: duy trì nới lỏng quá dài vượt ngưỡng cần thiết lại tạo ra bẫy khác - lạm phát tích lũy bùng phát sau độ trễ khi không còn dư địa điều chỉnh từ từ (Nhật Bản Abenomics, Việt Nam 2009-2011).

Notes

  • 2024-02

    • Chuyên gia Nguyễn Minh Tuấn đề cập Việt Nam 2024 đang gặp tình trạng tương tự bẫy thanh khoản: hạ lãi suất mãi vẫn không đẩy tín dụng ra được

  • 2023-10

    • Việt Nam 2023 biểu hiện tương tự bẫy thanh khoản: NHNN hạ lãi suất 4 lần nhưng tín dụng vẫn tăng chậm, tiền gửi vào ngân hàng vẫn tăng vì người dân thiếu kênh đầu tư thay thế (BĐS đình trệ, TPDN mất niềm tin, cổ phiếu rủi ro)
    • “Thừa tiền trong hệ thống ngân hàng nhưng thiếu tiền lưu thông trong nền kinh tế” - mô tả đặc trưng của bẫy thanh khoản cục bộ

  • 2023-08

    • VN 2023: nợ xấu NHTM tăng cao, CP hoãn trái phiếu đáo hạn, thay đổi tiêu chí nợ xấu, giảm lãi suất huy động xuống 4-5% nhưng ngân hàng vẫn thận trọng cho vay
    • Lãi suất ON có thể lên 15-20% khi khủng hoảng do ngân hàng không tin nhau
    • Cơ chế né: NHTM mua trái phiếu doanh nghiệp thân hữu (vd TCB mua trái phiếu Vin) thay vì cho vay thị trường → tiền ghi nhận sạch nhưng thực chất cứu BDS
    • Việt Nam 8/2023: biểu hiện gần bẫy thanh khoản - hạ lãi suất điều hành nhưng tín dụng MoM âm; thanh khoản liên ngân hàng dư thừa nhưng không chuyển được thành tín dụng thực vì cầu yếu.
    • Phó Thống đốc xác nhận: lãi suất chính sách chỉ có tác dụng khi NHTM vay NHNN; khi NHTM không thiếu thanh khoản liên ngân hàng, công cụ lãi suất mất phần lớn hiệu lực.
    • Tiền gửi dân cư VN đạt 6.332.843 tỷ đồng cuối T4/2023 - kỷ lục mọi thời đại; tiền gửi tổ chức kinh tế giảm song song - tín hiệu vòng quay tiền yếu và vòng xoáy tiết kiệm-đình trệ
    • Niềm tin thấp → kênh đầu tư hấp dẫn bị đóng → tiền dồn vào tiết kiệm → vòng quay tiền chậm → tổng cầu giảm - cơ chế tự khuếch đại của bẫy thanh khoản cục bộ

  • 2023-07

    • Nhật Bản (Abenomics): duy trì nới lỏng nhiều năm → lạm phát vượt 3% tháng 7/2023, BoJ phải xem xét điều chỉnh YCC
    • Việt Nam 2009: gói kích cầu hỗ trợ lãi suất 4% → tiền chảy vào CK (VN-Index tăng >100% từ đáy) và BĐS thay vì sản xuất → lạm phát bùng lên 18,5% năm 2011
    • Hệ quả 2011-2013: lãi suất huy động 18,5-22%, lãi suất cho vay 25-30%, BĐS đóng băng, nợ xấu tăng vọt, VAMC thành lập

  • 2023-05

    • Tăng trưởng tín dụng Q1/2023 yếu: doanh nghiệp xây dựng, sản xuất không vay vì chủ đầu tư không có tiền trả, càng làm càng lỗ
    • Thanh khoản hệ thống ngân hàng tốt (người gửi tiền vẫn gửi, người vay ít đi) - nghịch lý với cảm nhận “thiếu tiền”
    • Động lực phục hồi phụ thuộc cầu: chi tiêu người dân bùng ra Q3-Q4, giải ngân đầu tư công cuối năm

Backlinks