Chu ky tam ly nha dau tu

5 min read

Key takeaway

Tam ly nha dau tu van dong theo chu ky co dinh tu lac quan → hung phan → hoang so → mat niem tin → ky vong, thuong di sau thi truong chung khoan; nhan dien giai doan tam ly giup tranh mua dinh ban day.

WHAT

Chu ky tam ly nha dau tu mo ta trang thai cam xuc tap the cua thi truong qua cac giai doan: Lac quan - Nhiet tinh - Hoi hop - Hung phan (gan dinh) → Hoang so - Dau hang - That vong - Mat niem tin (gan day) → Ky vong - Niem tin - Lac quan (bat dau chu ky moi). Thi truong Viet Nam dac biet nhanh cam boi ty le nha dau tu ca nhan/F0 cao.

WHY/HOW

Co che: Khi thi truong tang, truyen thong va hieu ung dam dong keo them nguoi moi vao, day tam ly len tiep; nguoc lai khi giam, tin xau lan rong lam tam ly suy sup sau chu ky thuc. Thi truong Viet Nam co nha dau tu ca nhan chiem da so tai khoan → yeu to tam ly anh huong lon hon thi truong truong thanh. Nha dau tu chuyen nghiep tranh loi dung su lech pha giua tam ly va gia tri thuc.

Notes

  • 2025-04

    • Đường cong tâm lý NĐT trên TTCK Việt Nam có 2 pha: đi lên (Nghi ngờ - Hy vọng - Lạc quan - Niềm tin - Cảm xúc - Hưng phấn [đỉnh, rủi ro tài chính lớn nhất] - Thỏa mãn) và đi xuống (Lo ngại - Từ chối - Sợ hãi - Tuyệt vọng - Hoảng loạn - Tức giận - Chán nản [đáy, cơ hội đầu tư tốt nhất] - Mất niềm tin - Nghi ngờ).
    • Mô hình quốc tế tương tự: chỉ số chứng khoán (đường xanh) dao động sớm và mạnh hơn GDP thực (đường đen); đỉnh cảm xúc Euphoria = vùng rủi ro tối đa, đáy Capitulation/Depression = vùng cơ hội tối đa.
    • Trải qua 1 chu kỳ ~4 năm trên thị trường, tâm lý nhà đầu tư (bao gồm tác giả) thường đi đúng theo đường cong cảm xúc này.

  • 2023-08

    • Trình tự lan truyền: Chính sách Chính phủ → Lãi suất → TTCK → Nền kinh tế thực → BĐS → Tâm lý đám đông. TTCK phản ứng đầu tiên và đi trước chu kỳ kinh tế khoảng 3-6 tháng vì nhạy với kỳ vọng; BĐS đi sau TTCK khoảng 3-6 tháng vì chính sách cần thời gian thẩm thấu; tâm lý đám đông đi sau cùng vì nhà đầu tư có tính cố chấp.
    • Đường cong tâm lý đi lên: Nghi ngờ - Hy vọng - Lạc quan - Niềm tin - Hưng phấn (đỉnh, điểm rủi ro tài chính lớn nhất) - Thỏa mãn. Đường đi xuống: Lo ngại - Từ chối - Sợ hãi - Tuyệt vọng - Hoảng loạn - Chán nản (cơ hội đầu tư tốt nhất) - Mất niềm tin - Nghi ngờ (có thể Bull Trap).
    • Sơ đồ ‘The Cycle of Market Emotions’ mô tả chu kỳ cảm xúc đầy đủ theo đường hình sin: Optimism (lạc quan) → Excitement (hứng khởi) → Thrill (phấn khích) → Euphoria (đỉnh hưng phấn, đỉnh thị trường) → Anxiety (lo lắng) → Denial (chối bỏ) → Fear (sợ hãi) → Desperation (tuyệt vọng) → Panic (hoảng loạn) → Capitulation (đầu hàng, đáy thị trường) → Despondency (chán nản) → Depression (suy sụp) → Hope (hy vọng) → Relief (nhẹ nhõm) → quay lại Optimism.
    • Sơ đồ ‘Psychology of a Market Cycle’ (từ đáy lên đỉnh): Disbelief → Hope → Optimism → Belief → Thrill → Euphoria (đỉnh); từ đỉnh xuống đáy: Complacency → Anxiety → Denial → Panic → Anger → Depression → Disbelief; có gắn với chu kỳ kinh tế Contraction - Recovery - Expansion - Prosperity.
    • Ví dụ hội thoại minh họa 4 giai đoạn: (1) Lạc quan-Nhiệt tình-Hồi hộp-Hưng phấn: nhà đầu tư tự tin khoe lãi, rủ nhau margin thêm để ‘tự do tài chính sớm’; (2) Lo lắng-Phủ nhận-Sợ hãi-Tuyệt vọng: tự trấn an ‘thị trường còn lên’, bắt đầu nghi ngờ việc dùng margin nhưng vẫn bám vào lý do cơ bản (P/E) để giữ cổ phiếu; (3) Hoảng sợ-Đầu hàng-Thất vọng-Trầm cảm: cắt lỗ vì sợ margin call, nghi ngờ bản thân không hợp với thị trường chứng khoán, chỉ mong hồi vốn; (4) Hy vọng-Nhẹ nhõm-Lạc quan: tin thị trường sẽ hồi phục, quay lại hold dài hạn.

  • 2023-06

    • Thang 6/2023: chong tam ly bi quan (giai doan mat niem tin) dang chuyen sang ky vong; phuong tien truyen thong tran ngap sac xanh, nhieu nha dau tu chia se lai sau thoi gian dai lo
    • Chi so tam ly TOPI (phan tich boi AI) du bao tam ly ‘tham lam’ cho giai doan den ngay 9/6/2023

  • 2020-12

    • Cuối 12/2020: thị trường được nhận định đang ở giai đoạn ‘lạc quan’ tiến sang ‘hưng phấn’ - VNIndex 1.100+, khối lượng giao dịch kỷ lục gây sự cố HoSE, nhiều F0 hỏi mở tài khoản
    • Dự báo sau Tết 2021 tâm lý sẽ tiếp tục tốt do hiệu ứng kể chuyện Tết - đây là giai đoạn cao nhất của chu kỳ tâm lý
    • Câu Buffett ‘tham lam khi người khác sợ hãi, sợ hãi khi người khác tham lam’ = áp dụng chu kỳ tâm lý để timing đầu tư

Backlinks