Cú sốc cung và giới hạn chính sách cầu

3 min read

Key takeaway

Khi lạm phát xuất phát từ cú sốc phía cung (giá dầu, đứt gãy chuỗi cung ứng), công cụ phía cầu như tăng lãi suất chỉ giảm tổng cầu và kéo nền kinh tế xuống, không giải quyết được gốc rễ lạm phát.

WHAT

Cú sốc cung là hiện tượng chi phí sản xuất tăng đột biến (giá dầu, nguyên vật liệu, đứt gãy chuỗi cung ứng) đẩy lạm phát tăng từ phía cung. Khác với lạm phát cầu kéo, cú sốc cung không thể giải quyết đơn giản bằng thắt chặt tiền tệ.

WHY/HOW

Trong mô hình AS-AD: cú sốc cung dịch chuyển đường AS sang trái (chi phí cao hơn), làm tăng giá và giảm sản lượng cùng lúc. Nếu NHTW tăng lãi suất (giảm AD), giá có thể giảm nhưng sản lượng và việc làm giảm thêm - tạo đình lạm phát (stagflation). Chính sách tối ưu khi sốc cung: bình ổn giá đầu vào trực tiếp (trợ giá xăng, dầu dự trữ chiến lược) thay vì chỉ thắt chặt tiền tệ.

Notes

  • 2023-08

    • Năm 2022: chiến tranh Nga-Ukraine → giá dầu tăng → đường Cung (AS) dịch trái → GDP giảm + giá tăng đồng thời → lạm phát cao lịch sử tại Mỹ.
    • Hệ quả chính sách: khi sốc cung tạo lạm phát, NHTW vẫn phải thắt chặt tiền tệ để kiểm soát giá - dù biện pháp này không giải quyết nguồn gốc phía cung và kéo GDP xuống thêm.

  • 2022-12

    • Năm 2022: giá dầu tăng mạnh do chiến tranh Nga-Ukraine là cú sốc cung điển hình - NHTW các nước buộc phải tăng lãi suất ứng phó lạm phát nhưng điều này làm tổng cầu giảm thêm, kéo tăng trưởng kinh tế xuống.
    • Việt Nam: kiểm soát lạm phát dưới 4% nhờ bình ổn giá xăng dầu trực tiếp (Quỹ bình ổn xăng dầu) thay vì chỉ dùng công cụ tiền tệ - phù hợp với bản chất cú sốc cung.

  • 2022-09

    • Châu Âu nhập khẩu 43,5% khí đốt từ Nga; khi Nord Stream 1 đóng cửa, không có đối tác nào thay thế kịp vì Na Uy chỉ cung 23,6%, Mỹ và các nước khác quá xa về địa lý
    • Khí đốt chiếm 23,7% cơ cấu năng lượng EU; giá tăng 78% từ khi chiến tranh bắt đầu
    • Năng lượng đóng góp 38,3% vào lạm phát toàn phần tháng 8/2022 tại eurozone

Backlinks