FVTPL

5 min read

Key takeaway

FVTPL là nhóm tài sản tài chính bắt buộc đánh giá lại theo giá thị trường cuối kỳ và ghi nhận lãi/lỗ chưa thực hiện thẳng vào báo cáo KQKD - làm lợi nhuận CTCK biến động mạnh cùng chiều với thị trường.

WHAT

FVTPL (Fair Value Through Profit or Loss - tài sản tài chính thông qua lãi lỗ) là phân loại kế toán theo Thông tư 34/2016 của Bộ Tài chính dành cho các tài sản tài chính được nắm giữ để mua đi bán lại ngắn hạn. Đặc trưng: mọi thay đổi giá trị hợp lý (lên hoặc xuống) tại ngày kết thúc kỳ kế toán đều được ghi nhận trực tiếp vào báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh ngay cả khi chưa bán. Danh mục FVTPL của CTCK thường gồm cổ phiếu niêm yết, trái phiếu ngắn hạn và chứng chỉ tiền gửi có kỳ hạn ngắn.

WHY/HOW

CTCK phân loại tài sản vào FVTPL khi mục đích nắm giữ là giao dịch ngắn hạn (tự doanh). Cơ chế: cuối kỳ, so sánh giá trị thị trường với giá gốc; chênh lệch dương ghi vào doanh thu tự doanh, chênh lệch âm ghi vào chi phí - trực tiếp ảnh hưởng EBIT và lợi nhuận sau thuế. Tác động: CTCK có FVTPL lớn sẽ lãi mạnh khi thị trường tăng và lỗ mạnh khi thị trường giảm; chất lượng lợi nhuận phụ thuộc vào cấu trúc danh mục (cổ phiếu nhạy cảm vs chứng chỉ tiền gửi ổn định). Cần phân biệt: lãi/lỗ FVTPL là unrealized (chưa thực hiện) nhưng vẫn được ghi vào KQKD - khác AFS chỉ ghi vào OCI.

Để hiểu lợi nhuận một kỳ, phải bóc tách danh mục FVTPL theo từng loại tài sản vì mỗi loại cần một phương pháp định giá khác nhau: cổ phiếu niêm yết thanh khoản tốt → market approach (mark-to-market) nhưng cổ phiếu thanh khoản thấp/dễ làm giá thì giá niêm yết không phản ánh giá bán thực tế; chứng chỉ tiền gửi và trái phiếu chưa niêm yết → income approach (chiết khấu dòng tiền theo lãi suất thị trường, không phải lãi suất danh nghĩa ghi sổ); cổ phiếu chưa niêm yết → kết hợp market/income tùy dữ liệu sẵn có. Khi lãi suất thị trường tăng, giá trị hợp lý của chứng chỉ tiền gửi/trái phiếu trong FVTPL giảm (rủi ro lãi suất), kéo lợi nhuận tương lai giảm theo dù lãi suất danh nghĩa ghi sổ không đổi.

Notes

  • 2023-10

    • Ví dụ FVTPL của SSI ngày 31/12 là 13 nghìn tỷ, gồm: 2k tỷ cổ phiếu niêm yết (market approach khó vì cổ phiếu bị làm giá/thanh khoản thấp/giá bán ra khác giá thị trường), 8k tỷ chứng chỉ tiền gửi (lý thuyết dùng DCF nhưng thực tế BCTC định giá theo cost approach vì không biết lãi suất thị trường tương lai), 2k tỷ trái phiếu trading (FVTPL, khác trái phiếu HTM - Held to Maturity dùng cost approach), và cổ phiếu chưa niêm yết.

  • 2022-07

    • SSI H1/2022: FVTPL chủ yếu là chứng chỉ tiền gửi (~17.300 tỷ) - ít biến động giá; cổ phiếu (HPG, VRE…) chỉ một phần nhỏ, sụt giảm không đáng kể → FVTPL đóng góp hơn 1.000 tỷ doanh thu
    • SHS H1/2022: FVTPL 3.616 tỷ gồm nhiều cổ phiếu lớn; giá trị thị trường 3.643 tỷ (cao hơn gốc) do SHB giá gốc thấp (275 tỷ) bù được các mã âm
    • VND H1/2022: toàn bộ tự doanh cổ phiếu là FVTPL, không có AFS; lợi nhuận H1 1.286 tỷ tăng đáng kể so với cùng kỳ
    • Cùng 1 mã (TCB): đợt mua khác nhau có thể phân loại vào FVTPL hoặc AFS khác nhau - quyết định lãi/lỗ có vào KQKD hay không

  • 2021-04

    • Ví dụ thực tế quý 1/2021: một CTCK lớn (SSI) có FVTPL ~13.000 tỷ tại 31/3/2021, gồm ~2.000 tỷ cổ phiếu niêm yết, ~8.000 tỷ chứng chỉ tiền gửi, phần còn lại là trái phiếu doanh nghiệp chưa niêm yết và cổ phiếu chưa niêm yết.
    • Cổ phiếu niêm yết trong FVTPL: nên dùng market approach nhưng cảnh giác cổ phiếu thanh khoản thấp/dễ làm giá - giá niêm yết không phản ánh giá có thể bán khi thoát vị thế lớn.
    • Chứng chỉ tiền gửi trong FVTPL: ghi theo mệnh giá/lãi suất danh nghĩa, nhưng giá trị hợp lý đúng phải chiết khấu dòng thu nhập tương lai theo lãi suất thị trường - lãi suất thị trường tăng thì giá trị khoản này giảm.
    • Báo cáo tài chính quý 1/2021 của nhiều ngân hàng và CTCK ghi lợi nhuận tăng rất lớn một phần đến từ đánh giá lại FVTPL - cần hiểu cấu trúc danh mục để đánh giá chất lượng lợi nhuận này.

  • 2021-02

    • SSI 2020: FVTPL tăng từ 4.313 tỷ lên 13.252 tỷ (gần gấp 3 lần)
    • HCM 2020: FVTPL tăng từ ~1.300 tỷ lên 3.061 tỷ (2,5 lần)
    • VND 2020: FVTPL rất nhỏ, chiến lược thiên về tiền gửi HTM

Backlinks