Hệ thống Bretton Woods

3 min read

Key takeaway

Bretton Woods (1944-1971) là hệ thống tỷ giá cố định gắn dollar với vàng (35 USD/oz), tạo nền tảng cho địa vị dự trữ toàn cầu của dollar. Khi Nixon chấm dứt chuyển đổi dollar-vàng năm 1971, dollar chuyển thành đồng fiat nhưng vẫn duy trì vai trò dự trữ toàn cầu - tạo ra nghịch lý Triffin kéo dài đến nay.

WHAT

Hệ thống Bretton Woods được thiết lập năm 1944 tại Bretton Woods, New Hampshire (Mỹ), sau khi WWII kết thúc:

  • Mỹ tích lũy vàng của thế giới qua xuất khẩu vũ khí cho đồng minh (nhận thanh toán bằng vàng).
  • Thỏa thuận: 1 ounce vàng = 35 USD cố định; các tiền tệ khác gắn với dollar theo tỷ giá cố định; dollar là trung tâm hệ thống thanh toán quốc tế.
  • Thực chất: các nước sử dụng dollar để thanh toán thương mại, và lý thuyết có thể đổi dollar lấy vàng tại Fed.
  • 1971: Nixon shock - Mỹ tuyên bố ngưng đổi dollar lấy vàng do lượng vàng dự trữ không đủ bảo đảm lượng dollar đang lưu thông (Mỹ đã in tiền nhiều cho chiến tranh Việt Nam và các chương trình phúc lợi).

WHY/HOW

Sau Nixon shock, hệ thống tiền tệ quốc tế chuyển sang chế độ tỷ giá thả nổi (floating exchange rates). Dollar mất neo vàng nhưng vẫn duy trì địa vị dự trữ toàn cầu nhờ:

  • Quy mô và sức mạnh kinh tế Mỹ.
  • Tính thanh khoản của thị trường tài sản dollar (trái phiếu kho bạc Mỹ, cổ phiếu).
  • Hệ thống Petrodollar: dầu mỏ được định giá và giao dịch bằng dollar.
  • Quán tính hệ thống toàn cầu.

Kết quả: Mỹ có đặc quyền “seigniorage” - in dollar và trao đổi lấy hàng hóa thực của thế giới. Nhưng đặc quyền này đi kèm nghịch lý Triffin: phải thâm hụt thương mại để duy trì thanh khoản cho hệ thống.

Notes

  • 2024-12

    • Kho vàng Fort Knox của Mỹ vẫn tồn tại nhưng không ai được kiểm chứng độc lập lượng vàng trong đó.
    • Cuộc họp Bretton Woods có 44 quốc gia tham dự; John Maynard Keynes đại diện cho Anh đề xuất đơn vị tiền tệ quốc tế “bancor” nhưng bị bác.
    • Nixon shock ngày 15/8/1971 là một trong những sự kiện kinh tế quan trọng nhất thế kỷ 20.
    • Sau Bretton Woods, IMF và World Bank (được thành lập năm 1944 theo thỏa thuận) chuyển vai trò từ giám sát tỷ giá cố định sang cho vay và ổn định kinh tế.

  • 2023-06

    • Hội nghị 1944: Mỹ nắm 70% trữ lượng vàng thế giới, đóng vai chủ nợ lớn; Anh muốn tỷ giá tự do để cải thiện cán cân thanh toán, Mỹ muốn tỷ giá cố định để bảo vệ thương mại tự do
    • 1967: dự trữ vàng Mỹ nhỏ hơn tổng tài sản nợ tính bằng USD - hệ thống mất tính bền vững
    • 15/8/1971: Nixon tuyên bố ngừng đổi USD ra vàng, chấm dứt Bretton Woods; Pháp (thời de Gaulle) tích cực đổi USD lấy vàng để tháo gỡ dự trữ đô la, gây sức ép lên hệ thống

Backlinks