Khủng hoảng năng lượng EU

5 min read

Key takeaway

Phụ thuộc quá mức vào một nguồn cung năng lượng tạo rủi ro hệ thống: khi nguồn cung bị cắt, lạm phát chi phí đẩy bùng phát và hầu hết công cụ chính sách truyền thống đều kém hiệu quả. Đa dạng hóa nguồn cung năng lượng là yêu cầu an ninh quốc gia, không chỉ là vấn đề kinh tế.

WHAT

Khủng hoảng năng lượng EU 2022 là hệ quả trực tiếp của cuộc xung đột Nga-Ukraine khiến nguồn cung khí đốt tự nhiên từ Nga bị gián đoạn. EU vốn phụ thuộc khoảng 43,5% khí đốt từ Nga qua hệ thống đường ống (Nord Stream 1, qua Ukraine, qua Baltic); khi nguồn cung thu hẹp gần hoàn toàn, giá điện và khí đốt tăng nhiều lần, tạo ra làn sóng lạm phát chi phí đẩy lan toàn khu vực. Ủy ban châu Âu đề xuất kế hoạch REPowerEU nhằm giảm phụ thuộc năng lượng Nga và thúc đẩy chuyển đổi sang năng lượng tái tạo.

WHY/HOW

Cú sốc nguồn cung không thể giải quyết bằng tăng lãi suất - chính sách tiền tệ chỉ ghìm cầu, không tạo thêm nguồn cung năng lượng; đây là điểm mù cơ bản khi đối phó lạm phát chi phí đẩy thuần túy. (1) Rủi ro địa chính trị từ phụ thuộc một nguồn duy nhất: bảo trì thường niên đường ống hoặc đòn trả đũa trừng phạt đều có thể dùng làm công cụ áp lực; EU đang nỗ lực đa dạng hóa qua LNG từ Mỹ và Na Uy, tái tạo, và kéo dài tuổi thọ nhà máy nhiệt điện than - nhưng ngắn hạn rất khó thay thế, cần đầu tư bổ sung hàng trăm tỷ euro. (2) Phản ứng dây chuyền kinh tế: lạm phát năng lượng lan sang lạm phát toàn phần; quốc gia phụ thuộc nhiều nhất (như Italy) chịu tác động mạnh nhất qua giá năng lượng nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế sụt giảm; EU cam kết từ bỏ than Nga và đang xúc tiến lệnh cấm vận dầu mỏ, song vấp phản đối của các thành viên phụ thuộc nhiều nhất.

Notes

  • 2022-09

    • Lạm phát EU 10,1% tháng 8/2022, eurozone 9,1%; năm 2021 chỉ ở 3-3,2% - tăng gấp ~3 lần trong 12 tháng
    • 15/27 quốc gia EU ghi nhận lạm phát tăng từ tháng 7 sang tháng 8
    • Nord Stream 1 (55 tỷ m3/năm, cung cấp 26 triệu hộ gia đình EU) chỉ còn 20% công suất từ tháng 7, đóng hoàn toàn 2/9/2022
    • Giá khí đốt tăng 78% từ khi chiến tranh bắt đầu: từ ~75 USD/MWh lên >200 USD/MWh
    • Năng lượng tăng 38,3% - đóng góp lớn nhất vào lạm phát eurozone 9,1% tháng 8/2022
    • Dự trữ khí EU ~80% nhưng có thể cạn vào 22/1/2023 nếu mùa đông khắc nghiệt

  • 2022-07

    • Nord Stream 1 chỉ còn 20% công suất từ 27/7/2022; EU dự báo mùa đông 2022-2023 khắc nghiệt về năng lượng
    • EU nghi Gazprom dùng ‘sửa tuabin’ làm cớ - thực chất là đòn đáp trả trừng phạt
    • Nord Stream 1 bảo trì 11-21/7/2022; giới chức Đức lo Nga có thể ngừng cung cấp hẳn sau bảo trì
    • EU đang chạy đua lấp đầy kho dự trữ khí đốt cho mùa đông 2022-2023

  • 2022-05

    • Italy (phụ thuộc nhiều vào khí đốt Nga) chứng kiến giá năng lượng nhập khẩu tăng 70% YoY, tăng 12,5% trong tháng 3 YoY và 5,6% so với tháng 2; tăng trưởng kinh tế quý 1/2022 giảm 0,2% so với quý trước, chính phủ dự báo tăng trưởng cả năm thấp hơn nhiều
    • Đầu tháng 5/2022, Italy công bố gói hỗ trợ doanh nghiệp và hộ gia đình trước khủng hoảng chi phí năng lượng; mục tiêu thoát phụ thuộc khí đốt Nga trước 2024
    • Italy kéo dài tuổi thọ 4 nhà máy nhiệt điện than lên 25 năm, đẩy nhanh triển khai năng lượng tái tạo, thúc đẩy EU tìm cơ chế thanh toán khí đốt Nga không vi phạm trừng phạt; Italy nhập khoảng 29 tỷ m3 khí đốt/năm từ Nga và đang đa dạng hóa nguồn cung để không phụ thuộc Nga từ cuối mùa đông năm sau
    • Ngày 18/5/2022: Ủy ban châu Âu chính thức trình kế hoạch REPowerEU nhằm giảm phụ thuộc năng lượng Nga và thúc đẩy chuyển đổi năng lượng
    • Ước tính cần đầu tư bổ sung 210 tỷ Euro vào năm 2027 so với kế hoạch ban đầu trong gói “Fit for 55”
    • Kỳ vọng tiết kiệm cho các quốc gia thành viên khoảng 100 tỷ Euro mỗi năm nhờ giảm phụ thuộc năng lượng Nga
    • 27 nước EU cam kết từ bỏ than của Nga từ tháng 8/2022 (gói trừng phạt thứ 5)
    • EU dự kiến đề xuất lệnh cấm vận dầu mỏ Nga vào cuối năm 2022, có miễn trừ cho các nước phụ thuộc nhiều nhất; vấp phản đối của Hungary
    • Nếu thực hiện đề xuất giảm 2/3 phụ thuộc khí đốt Nga đến cuối năm 2022, EU vẫn không thể hoàn toàn ngừng nhận khí đốt từ Nga

Backlinks