Phụ thuộc FDI trong xuất khẩu

4 min read

Key takeaway

Khi khu vực FDI chiếm phần lớn kim ngạch xuất khẩu (Việt Nam ~70-80%), nền kinh tế hoàn toàn bị động theo nhu cầu thế giới và quyết định kinh doanh của doanh nghiệp ngoại - chính sách tiền tệ và tài khóa trong nước không thể bù đắp. Khi các điều kiện thu hút FDI truyền thống xấu đi đồng thời, toàn bộ cấu trúc kinh tế trở nên dễ tổn thương hơn.

WHAT

Phụ thuộc FDI trong xuất khẩu là tình trạng phần lớn kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu của một quốc gia đến từ các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Các doanh nghiệp này nhập khẩu nguyên liệu và linh kiện, gia công tại nước sở tại rồi xuất khẩu thành phẩm - tức nước sở tại đóng vai trò công xưởng với giá trị gia tăng nội địa thấp. Doanh nghiệp Việt Nam thuần túy chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ (~15-20%) trong tổng xuất khẩu, trong khi độ mở kinh tế của Việt Nam đạt ~200% GDP.

WHY/HOW

Mức độ phụ thuộc cao vào FDI tạo ra rủi ro cơ cấu: xuất khẩu biến động theo chu kỳ nhu cầu của thị trường nhập khẩu (Mỹ, EU) chứ không theo nội lực sản xuất trong nước; thu nhập từ gia công thấp hơn tự sản xuất; khi cầu thế giới giảm, cả xuất lẫn nhập đều giảm đồng thời. Ưu đãi thuế thấp, chi phí nhân công rẻ và giá đất khu công nghiệp hợp lý là ba trụ cột thu hút FDI truyền thống - khi cả ba bị thách thức đồng thời (thuế tối thiểu toàn cầu GMT xóa lợi thế thuế; giá đất KCN tăng; lương cạnh tranh với Indonesia, Philippines), nền kinh tế dễ tổn thương hơn rõ rệt. PMI sản xuất giảm liên tiếp trong khi các nước ASEAN tăng là biểu hiện điển hình của vấn đề cấu trúc này. Giải pháp cần chính sách dài hạn nâng cao năng lực nội địa (như chuyển sang sản xuất xanh trong dệt may), không thể giải quyết bằng chính sách tiền tệ hay tài khóa ngắn hạn.

Notes

  • 2023-06

    • PMI sản xuất Việt Nam tháng 5/2023: 45,3 (dưới ngưỡng 50, suy giảm 3 tháng liên tiếp); Thái Lan: 58,2; Myanmar: gần 60
    • FDI đăng ký vào Việt Nam có xu hướng giảm trong khi FDI thực hiện vẫn ổn định
    • Indonesia bắt đầu vượt Việt Nam về dòng vốn FDI sau COVID-19 (2020-2021)
    • ~70% xuất nhập khẩu Việt Nam phụ thuộc khối FDI; độ mở kinh tế ~200% GDP
    • 5 tháng 2023: điện thoại và linh kiện giảm 16% so cùng kỳ; điện tử máy tính -10%; máy móc thiết bị -5,1%; dệt may -17,8%; giày dép, thủy sản, nông sản đều giảm
    • Đối tác Hoa Kỳ giảm 19,5%; Hàn Quốc (Samsung đặt mua) cũng giảm mạnh
    • Doanh nghiệp Việt Nam thuần túy chỉ chiếm ~15-20% tổng xuất khẩu; xuất khẩu khu vực nội địa giảm âm 3 tháng liên tiếp

  • 2023-05

    • Khu vực FDI chiếm 75-80% kim ngạch xuất khẩu Việt Nam (tính theo tỷ trọng xu hướng ngày càng tăng)
    • Samsung chiếm khoảng 1/4 GDP Việt Nam (tương đương ~100 tỷ USD xuất khẩu)
    • Nhập khẩu của khu vực FDI chiếm ~60% tổng nhập khẩu
    • Dệt may giảm 17,8%, giày dép giảm 13,3%, điện thoại và linh kiện giảm 16%, điện tử điện máy giảm 9,8%, thủy sản giảm 28,1% so với cùng kỳ

Backlinks