Rủi ro đạo đức

6 min read

Key takeaway

Khi một bên được bảo lãnh rủi ro bởi bên thứ ba, họ có xu hướng chấp nhận rủi ro cao hơn mức tối ưu xã hội vì không phải chịu đủ hậu quả từ hành vi của mình.

WHAT

Rủi ro đạo đức (moral hazard) là hiện tượng một bên thay đổi hành vi theo hướng rủi ro hơn sau khi được bảo hiểm/bảo lãnh. Người được bảo lãnh hưởng lợi nếu thành công nhưng không chịu toàn bộ tổn thất nếu thất bại - tạo ra sự bất cân xứng khuyến khích hành vi không tối ưu.

WHY/HOW

Cơ chế: lợi nhuận tư nhân hóa, rủi ro xã hội hóa. Ví dụ: ngân hàng được NHNN bảo lãnh trái phiếu sẽ phát hành nhiều hơn, đầu tư rủi ro hơn (cho vay sân sau, đầu tư vào công ty liên quan) vì nếu thành công thì ngân hàng/cổ đông hưởng lợi, nếu thất bại thì NHNN/ngân sách nhà nước gánh chịu. Trong bối cảnh hoán đổi trái phiếu BDS: doanh nghiệp có thể định giá tài sản cao khi trả nợ, nhưng nếu hạ giá BDS để bán trên thị trường lại ảnh hưởng ngược lại đến tài sản đảm bảo của các khoản nợ khác - đặc biệt tổn hại ngân hàng là chủ nợ.

Chính sách bailout tạo ra kỳ vọng ngầm (implicit guarantee) rằng tổ chức ‘too big to fail’ sẽ không bị để sụp đổ - CEOs, shareholders và bondholders không chịu đủ hậu quả của các quyết định rủi ro. Giải pháp hậu khủng hoảng: bail-in (buộc chủ nợ chịu lỗ thay vì taxpayer), resolution framework, capital requirements cao hơn cho G-SIBs (Dodd-Frank Act 2010).

Notes

  • 2023-07

    • Đề xuất NHNN bảo lãnh trái phiếu NHTM bị phân tích là tạo moral hazard nghiêm trọng: ngân hàng trong danh sách bảo lãnh sẽ phát hành trái phiếu ồ ạt, lãi suất hấp dẫn, đầu tư sang công ty con/liên kết - lợi nhuận về cổ đông, thua lỗ về NHNN

  • 2023-03

    • Trong bối cảnh NĐ08: rủi ro doanh nghiệp BDS định giá cao BDS để hoán đổi nợ trái phiếu, tạo ra giá trị ảo so với thị trường thực; nhưng nếu hạ giá để bán thật thì tài sản đảm bảo tín dụng ngân hàng bị ảnh hưởng
    • Cơ chế tự trói buộc: chủ đầu tư BDS không thể hạ giá BDS vì ảnh hưởng tài sản đảm bảo ngân hàng, không thể định giá cao hoán đổi vì trái chủ sẽ từ chối

  • 2023-02

    • Phim Money Never Sleeps: Bretton James lập luận thương vụ Keller Zabel có “moral hazard quá lớn” để ngăn cứu trợ, nhưng thực ra dùng lý lẽ này để thôn tính đối thủ - moral hazard bị lợi dụng như vũ khí chính trị
    • Keller Zabel: cổ phiếu từ 3 khi không được cứu trợ - hậu quả thật sự
    • Bretton trước đó từng nhận cứu trợ (dot-com bubble) nhưng lại từ chối cứu Keller Zabel - minh họa tính hai mặt của moral hazard trong thực tế
    • Khi chính sách cho phép hoán đổi TPDN lấy BDS, một số DN BDS chủ động tăng giá BDS để hoán đổi nợ ở mức giá cao hơn - cách né giảm giá bán ra thị trường
    • Tình huống tự trói buộc: không thể hạ giá BDS vì ảnh hưởng tài sản đảm bảo ngân hàng; không thể định giá quá cao khi hoán đổi vì trái chủ từ chối
    • Chủ đầu tư BĐS VN biết “kiểu gì cũng được cứu” → vay thâu tóm dự án liên tục, không thoát hàng
    • NHNN: có doanh nghiệp triển khai đồng thời 50 dự án BĐS - biểu hiện rõ của moral hazard
    • Giải cứu bằng tiền giữ giá BĐS cao → bất bình đẳng (người không có BĐS không được hưởng lợi, nhưng phải gánh chi phí giải cứu)

  • 2022-12

    • Phim Too Big To Fail minh họa: các cộng sự của Paulson lo ngại tiền TARP sẽ bị ngân hàng dùng sai mục đích - trả dividend, mua lại cổ phiếu thay vì cho vay; Paulson buộc phải thêm ràng buộc sử dụng vốn nhưng tự thừa nhận không thể kiểm soát hoàn toàn
    • Hệ quả lịch sử: sau 2008, Dodd-Frank Act (2010) cố gắng giải quyết moral hazard qua stress test, resolution planning (living wills), và hạn chế prop trading (Volcker Rule)

  • 2022-10

    • Phim Margin Call: xung đột đạo đức trung tâm - ngân hàng biết rõ MBS đã mất giá nhưng vẫn bán cho đối tác thị trường với giá thị trường (không phản ánh rủi ro thực); Sam Rogers (trưởng bán hàng) coi đây là hành động vô đạo đức nhưng cuối cùng vẫn thực hiện lệnh sếp để giữ ghế
    • Cơ chế originate-to-distribute: tạo ra MBS rủi ro rồi bán đi, giữ phí - không giữ rủi ro nên không có động cơ kiểm soát chất lượng
    • Rủi ro đạo đức phía người gửi tiền: bảo hiểm tiền gửi toàn phần → người gửi dịch chuyển sang ngân hàng rủi ro cao lãi cao (không quan tâm chất lượng ngân hàng)
    • Rủi ro đạo đức phía ngân hàng: khi được kỳ vọng không để phá sản → ngân hàng đầu tư vào tài sản rủi ro cao hơn, đặc biệt khi kết hợp đầu tư + nhận tiền gửi
    • Kết hợp Universal Bank + bảo hiểm tiền gửi = amplify moral hazard: ngân hàng dùng tiền gửi được bảo hiểm để đi đầu tư tài sản rủi ro vì nghĩ không bị phạt

Backlinks