Thiên kiến xác nhận

2 min read

Key takeaway

Con người có xu hướng chỉ tìm kiếm và tin vào thông tin xác nhận niềm tin sẵn có, bỏ qua bằng chứng mâu thuẫn - đặc biệt nguy hiểm trong đầu tư.

WHAT

Thiên kiến xác nhận (confirmation bias) là xu hướng nhận thức khiến con người ưu tiên tiếp nhận, diễn giải và ghi nhớ thông tin theo cách củng cố niềm tin hoặc giả thuyết đang có. Thuật ngữ được đặt bởi giáo sư tâm lý học Peter Wason.

WHY/HOW

Não bộ con người được tối ưu hóa để xử lý thông tin nhanh thông qua các thiên kiến hình thành từ kinh nghiệm lặp lại. Trong đầu tư, thiên kiến xác nhận khiến nhà đầu tư chỉ đọc tin tức ủng hộ vị thế đang nắm, bỏ qua tín hiệu cảnh báo, dẫn đến ra quyết định dựa trên cảm xúc thay vì dữ liệu. Cách phòng tránh: chủ động tìm kiếm bằng chứng phản bác niềm tin của mình trước khi quyết định.

Notes

  • 2025-04

    • Khi thị trường đi xuống, nhà đầu tư chỉ nghe được tin xấu; khi thị trường đi lên, chỉ thấy tin tốt - thể hiện tâm lý đám đông và thiên kiến xác nhận.
    • Ví dụ thực tế: khi đang kỳ vọng VNI lên 1500 điểm, tin tức “dư nợ tín dụng tại các CTCK phá đỉnh kỷ lục” hoàn toàn bị bỏ qua vì không khớp với niềm tin đang có.

  • 2022-09

    • Video ví dụ: khi thị trường giảm, nhiều NĐT tin ‘đây là đáy cuối’ và chỉ đọc tin ủng hộ niềm tin này, bỏ qua tín hiệu tiêu cực
    • Bài tập kiểm tra của Peter Wason: dãy số 2-4-6, hầu hết người đoán ‘8’ (chỉ xác nhận quy luật cộng 2) thay vì thử nghiệm giả thuyết khác
    • Giáo sư Peter Wason là người đầu tiên đặt tên và định nghĩa khái niệm này

Backlinks