Yếu tố bất ngờ thị trường

5 min read

Key takeaway

Thị trường phản ứng mạnh nhất với sai lệch giữa thực tế và kỳ vọng - không phải với thực tế tuyệt đối. Khi tin xấu đã được định giá vào (priced in), ngưỡng tạo bất ngờ tích cực rất thấp và thị trường dễ phục hồi; ngược lại, giai đoạn thị trường lạc quan nhất thường dễ bị tổn thương nhất. Sự kiện bất ngờ còn tạo ra khoảng trống thông tin khiến nhà đầu tư phản ứng thái quá, sau đó điều chỉnh về mức hợp lý khi uncertainty giảm.

WHAT

Yếu tố bất ngờ (surprise factor) là sai lệch giữa thực tế và kỳ vọng thị trường. Giá tài sản phản ánh kỳ vọng của thị trường về tương lai, không phải thực tế hiện tại. Tin xấu bất ngờ - vượt ngoài những gì thị trường đã dự tính - gây sụp đổ nhanh; tin tốt bất ngờ kích hoạt phục hồi mạnh. Khi mọi người đã chuẩn bị cho kịch bản xấu, cùng một tin xấu sẽ ít tác động hơn vì đã được priced in. Ngoài ra, sự kiện bất ngờ liên quan đến nhân vật hoặc chính sách quan trọng (unexpected event) cũng tạo ra khoảng trống thông tin riêng, khi đó nhà đầu tư bán để phòng ngừa rủi ro không xác định và biên độ phản ứng thường vượt mức ảnh hưởng thực tế của sự kiện.

WHY/HOW

Cơ chế hoạt động theo bốn bước: (1) Thị trường tăng mạnh khi kỳ vọng quá lạc quan thì dễ bị sốc khi thực tế kém hơn. (2) Khi tất cả tổ chức đã cắt giảm triển vọng và nhà đầu tư giữ phòng thủ cao, ngưỡng bất ngờ tích cực thấp hơn nhiều. (3) Kết quả doanh nghiệp xấu nhưng thị trường không giảm thêm là dấu hiệu tin xấu đã được priced in. (4) Giai đoạn khó nhất thường là khi dự báo quá lạc quan phải điều chỉnh xuống đồng loạt, không phải khi thực tế đã xấu và mọi người đều thận trọng. Cùng một tin tức nhưng miss hay beat kỳ vọng tạo phản ứng trái chiều giữa các cổ phiếu trong cùng ngành. Một cơ chế bổ sung từ góc độ tâm lý hành vi: sự không chắc chắn (uncertainty) là yếu tố thị trường ghét nhất - khi thông tin rõ hơn, dù không tốt, thị trường có thể phục hồi vì uncertainty giảm, không phải vì tình hình cải thiện. Sau đó khi kết quả thực tế không xấu như dự báo tối tệ sẽ tạo bất ngờ tích cực và kích hoạt phục hồi.

Notes

  • 2022-08

    • Q2/2022 kết quả doanh nghiệp Mỹ không xấu như dự báo - tạo bất ngờ tích cực, thị trường phục hồi
    • Các tổ chức dự báo từ lạc quan phải cắt giảm mạnh đầu 2022 - giai đoạn nguy hiểm nhất đã qua
    • Cuộc chiến Nga-Ukraine và căng thẳng Đài Loan là Black Swan năm 2022 kéo dài áp lực lạm phát
    • Q2/2022: Apple, Google, Microsoft báo kết quả xấu nhưng thị trường không giảm thêm - minh chứng tin xấu đã priced in trước
    • Đầu 2022: kỳ vọng tăng trưởng tốt + FED tăng lãi suất chậm bị đảo lộn bởi chiến tranh Ukraine và zero-COVID Trung Quốc - thị trường sốc lớn
    • Giữa 2022: mọi người thận trọng, tổ chức đã cắt dự báo - giai đoạn ít bị bất ngờ tiêu cực hơn

  • 2022-02

    • Meta (Facebook) mất 26,4% vốn hóa (-200 tỷ USD) trong 1 phiên 03/02/2022 sau khi triển vọng Q1/2022 thấp hơn kỳ vọng - đây là mức sụt giảm vốn hóa lớn nhất 1 phiên trong lịch sử cổ phiếu Mỹ (vượt Apple mất 180 tỷ USD ngày 03/09/2020)
    • Nguyên nhân: Apple thay đổi chính sách ATT (App Tracking Transparency) làm giảm doanh thu quảng cáo + TikTok cạnh tranh mạnh
    • Tim Cook (Apple) tăng 10,2% cùng phiên vì kết quả/triển vọng tích cực - minh chứng cùng ngành nhưng miss/beat kỳ vọng tạo phản ứng trái chiều

  • 2020-10

    • Trump dương tính COVID: giá vàng giảm từ 1915 → 1886, S&P futures biến động mạnh; sau đó phục hồi khi hình ảnh Trump khỏe mạnh được cập nhật từ Nhà Trắng
    • VN-Index phục hồi 4,77 điểm đầu tuần sau khi giảm cuối tuần trước

Backlinks