Heuristic nhận thức

3 min read

Key takeaway

Heuristic là phím tắt tư duy giúp não đưa ra quyết định nhanh khi thiếu thông tin, nhưng cũng là nguồn gốc của nhiều thiên kiến nhận thức trong đầu tư.

WHAT

Heuristic (phép suy luận thô sơ) là cơ chế tư duy giúp con người đưa ra quyết định nhanh chóng dựa trên kinh nghiệm và mô hình quen thuộc, thay vì phân tích đầy đủ. Khái niệm do Kahneman và Tversky đề xuất. Heuristic giảm gánh nặng nhận thức và tiết kiệm nguồn lực tinh thần - từng giúp tổ tiên loài người sống sót (nhận diện nguy hiểm nhanh).

WHY/HOW

Heuristic hoạt động bằng cách gán sự kiện mới vào loại đã biết (representativeness heuristic) hoặc lấy ví dụ dễ nhớ làm cơ sở (availability heuristic). Khi áp dụng sai ngữ cảnh - đặc biệt với xác suất và thống kê - heuristic dẫn đến thiên kiến: ngụy biện con bạc (gán mô hình vào chuỗi ngẫu nhiên), thiên kiến quá tự tin, tâm lý đám đông. Nhà đầu tư cần nhận ra khi não đang dùng heuristic thay vì phân tích có cơ sở.

Notes

  • 2022-11

    • Ví dụ tổ tiên: gặp sinh vật lạ có hàm răng sắc + 8 chân + móng vuốt - heuristic bảo chạy ngay, không cần phân tích đầy đủ
    • Kahneman & Tversky đặt nền tảng lý thuyết về heuristic và thiên kiến nhận thức (Tâm lý học hành vi)
    • Thiên kiến mỏ neo là hệ quả trực tiếp của heuristic: não bám vào mỏ neo đầu tiên thay vì phân tích toàn diện
    • Video TÂM LÝ ĐẦU TƯ #04 cung cấp thêm ví dụ thực tế về heuristic trong định giá và đàm phán

  • 2022-10

    • Video TÂM LÝ ĐẦU TƯ #03 minh họa heuristic qua hiện tượng “tôi biết ngay mà”: não chọn lọc ký ức phù hợp với kết quả để tạo cảm giác nhất quán
    • Giới hạn xử lý thông tin của não là lý do chính khiến heuristic phát sinh trong đầu tư

Backlinks