Lợi nhuận thường xuyên và bất thường

6 min read

Key takeaway

Khi đọc lợi nhuận công bố phải tách phần lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh cốt lõi khỏi các khoản bất thường. Lợi nhuận bất thường (one-off) không phản ánh sức khỏe kinh doanh cốt lõi và phải được loại ra khi định giá và dự phóng để tránh trả giá cao cho thu nhập không tái lập.

WHAT

Nguyên tắc phân tích chất lượng cấu thành lợi nhuận: xác định lợi nhuận đến từ hoạt động thường xuyên (bền vững, recurring) hay từ khoản một lần/bất thường (không lặp lại, one-off), và kiểm chứng bằng nghĩa vụ thuế cùng dòng tiền. Lợi nhuận bất thường là khoản thu nhập/chi phí phát sinh từ sự kiện không thường xuyên, không thuộc hoạt động cốt lõi: thanh lý tài sản, lãi từ chênh lệch tỷ giá bất thường, ghi nhận doanh thu một lần (BĐS công nghiệp), hoàn nhập dự phòng, thoái vốn công ty con, bồi thường bảo hiểm, tài trợ từ cổ đông…

WHY/HOW

Lợi nhuận lớn nhưng không phải nộp thuế thường là dấu hiệu của khoản bất thường không phản ánh tiền mặt thực. Cách làm chuẩn: đối chiếu lợi nhuận sau thuế với chi phí thuế phải nộp và với dòng tiền hoạt động kinh doanh; phần chênh lệch lớn là tín hiệu cần soi kỹ.

(1) Quy trình điều chỉnh để định giá: tách LNST core (recurring) khỏi one-off; LNST core dùng để định giá P/E, EV/EBITDA; one-off dương làm EPS tạm thời cao - nếu thị trường định giá theo EPS này sẽ tạo bong bóng cục bộ. Nhà phân tích chuyên nghiệp thường điều chỉnh (adjust) LNST trước khi đưa vào mô hình DCF.

(2) Phát hiện qua báo cáo phân khúc và giao dịch bên liên quan: với tập đoàn phức hợp phải đọc báo cáo theo bộ phận (segment report) và thuyết minh nghiệp vụ bên liên quan. Khoản bán công ty con cho bên liên quan và khoản tài trợ từ chủ tịch là thu nhập không lặp lại - cần đối chiếu khoản phải thu tương ứng để xác nhận tiền có thực sự về.

(3) Tác động của thay đổi chuẩn mực: TT99 (hiệu lực 01/5/2026) thay đổi cách ghi nhận khoản tài trợ từ cổ đông/chủ tịch so với TT200, ảnh hưởng trực tiếp đến cách phân loại khoản thu nhập bất thường này trên báo cáo tài chính từ kỳ sau.

Notes

  • 2025-10

    • VIC Q2/2025: lỗ HĐKD 13.000 tỷ nhưng có thu nhập khác 18.000 tỷ - lợi nhuận dương trên sổ sách hoàn toàn nhờ khoản bất thường, không phản ánh sức khỏe hoạt động kinh doanh cốt lõi

  • 2024-02

    • DPR Q3/2023: doanh thu đột biến ~500 tỷ (9T/2023 ~600 tỷ vs 9T/2022 ~830 tỷ) nhờ mảng thanh lý cây cao su, lợi nhuận gộp Q3/2023 ~230 tỷ - điển hình lợi nhuận một lần từ thanh lý tài sản sinh học
    • Rủi ro phân tích: giai đoạn 1996-2003 DPR hầu như không trồng mới cao su - nguồn thu từ thanh lý cây sẽ cạn dần trong những năm tới, không phản ánh doanh thu cốt lõi bền vững

  • 2022-02

    • VMG Media (mã ABC): lãi bình thường ~100 tỷ/năm; năm 2017 lãi đột biến 321 tỷ (399 tỷ từ bán VNPT ePay cho GPS/UTC thu 519 tỷ); giá cổ phiếu tăng vọt 2018 dựa trên lợi nhuận này
    • Cảnh báo: lợi nhuận đột biến từ thoái vốn một lần không đại diện cho sức khỏe kinh doanh cốt lõi; sau đó VMG ghi lỗ 178 tỷ (2020) + 83 tỷ (2021) do hậu quả pháp lý từ chính thương vụ đó

  • 2021-01

    • THD năm 2020: lãi 1.090 tỷ nhưng đến từ thu nhập khác 2.674 tỷ (lợi nhuận khác 1.134 tỷ) do hợp nhất Thái Holdings, doanh thu kinh doanh cốt lõi chỉ 1.821 tỷ cả năm

  • 2020-07

    • BDS công nghiệp: ghi nhận tiền thuê 25 năm một lần vào doanh thu năm hiện hành - điển hình lợi nhuận bất thường về mặt cấu trúc
    • Doanh nghiệp thép/vật liệu: chi phí lãi vay vốn hóa dự án khi dự án hoàn thành sẽ tăng đột biến chi phí tài chính - one-off theo hướng ngược lại

  • 2018-01

    • GMD Q1/2018: LNST công bố 1.279 tỷ (+1079% cùng kỳ) nhưng gần như toàn bộ đến từ lãi chuyển nhượng vốn 1.356 tỷ (phi thường); LNST core chỉ 112 tỷ (+3.2%)
    • Cổ phiếu GMD tăng mạnh cuối 2018 dựa trên lợi nhuận bán tài sản; sau đó mất 1/3 giá trị trong vòng 1 năm - điển hình bẫy lợi nhuận bất thường

  • Với tập đoàn phức hợp, phải đọc báo cáo theo bộ phận (segment report) và thuyết minh nghiệp vụ bên liên quan để phát hiện khoản bất thường. Ví dụ VIC Q3/2025: lãi gộp hoạt động kinh doanh âm, nhưng doanh thu tài chính 33.000 tỷ (chuyển nhượng Novatech cho chủ tịch) và thu nhập khác 24.000 tỷ (tài trợ từ chủ tịch) bù lại để báo lợi nhuận dương. Cần đối chiếu khoản phải thu bên liên quan tương ứng (25.000 tỷ) để xác nhận tiền có thực sự về.

  • Cách phát hiện: đọc thu nhập lãi thuần trừ chi phí lãi vay; nếu không đủ bù đắp chi phí thì tìm nguồn bổ sung trong doanh thu tài chính và thu nhập khác. Khoản bán công ty con cho bên liên quan và khoản tài trợ từ chủ tịch là thu nhập không lặp lại - cần loại trừ khi định giá.

  • TT99 (01/5/2026): thay đổi cách ghi nhận khoản tài trợ từ cổ đông/chủ tịch so với TT200, ảnh hưởng trực tiếp đến cách phân loại khoản thu nhập bất thường này trên BCTC từ kỳ sau.

Backlinks