Lãi từ giao dịch mua rẻ

5 min read

Key takeaway

Lãi từ giao dịch mua rẻ là khoản lợi nhuận kế toán phát sinh khi mua tài sản/công ty với giá thấp hơn giá trị hợp lý - dễ bị lạm dụng qua giao dịch nội bộ với bên liên quan để tạo lãi ảo.

WHAT

Khoản lợi nhuận ghi nhận ngay khi một doanh nghiệp mua lại tài sản hoặc công ty con với giá thấp hơn giá trị hợp lý của tài sản thuần nhận được (negative goodwill). Theo Thông tư 202 về lập và trình bày BCTC hợp nhất, chênh lệch này được ghi nhận vào thu nhập khác trong kỳ, đẩy lợi nhuận kế toán tăng mà không cần hoạt động kinh doanh thực.

WHY/HOW

Doanh nghiệp có thể lạm dụng cơ chế này bằng cách thực hiện giao dịch mua bán dự án hoặc công ty với bên liên quan ở mức giá không phản ánh thị trường, hoặc định giá tài sản thuần cao bất thường, tạo ra khoản lãi kế toán không thực chất. Khoản lãi này chỉ xuất hiện trên BCTC hợp nhất, không tạo ra tiền mặt (dòng tiền hoạt động kinh doanh thường âm trong các trường hợp như vậy). Hai biến số quyết định quy mô lãi: (1) giá phí khoản đầu tư (giá mua thực tế) và (2) định giá giá trị hợp lý tài sản thuần - cả hai đều có thể bị điều chỉnh. Kiểm toán độc lập thường không chấp nhận những giao dịch này nếu giá trị hợp lý không được định giá độc lập hoặc giao dịch thiếu bản chất kinh tế.

Notes

  • 2024-04

    • Một trong ba nguyên nhân chính gây chênh lệch BCTC trước/sau kiểm toán năm 2023 tại các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam
    • Kiểm toán không chấp nhận khoản lãi mua rẻ phát sinh từ giao dịch mua bán công ty/dự án với bên liên quan
    • LTG bị loại trừ 315 tỷ lãi từ giao dịch mua rẻ trong BCTC hợp nhất kiểm toán 2023, dẫn đến lợi nhuận bốc hơi 94%; nguyên nhân: giá trị hợp lý tài sản thuần của công ty liên kết tại ngày mua chưa được phản ánh phù hợp trong BCTC hợp nhất

  • 2024-03

    • Ví dụ thực tế: công ty niêm yết công bố lợi nhuận 397 tỷ (Q4 2023), trong đó 395 tỷ là lãi mua rẻ hợp nhất, dòng tiền hoạt động âm 103 tỷ; cổ phiếu tăng ~5 lần trước khi BCTC kiểm toán
    • Kỹ thuật tồn tại trên thị trường từ 2013-2014, biến thể đa dạng, nhiều công ty niêm yết áp dụng mỗi năm

  • 2023-09

    • LTTM < 0 (âm goodwill): công ty A mua rẻ công ty B dưới giá trị hợp lý tài sản thuần - phần âm được ghi thẳng vào Doanh thu tài chính trong kỳ
    • Doanh nghiệp hay dùng thủ thuật: mua công ty giá rẻ, định giá lại tài sản cao để ghi vào doanh thu tài chính - làm đẹp lợi nhuận mà không cần hoạt động kinh doanh thực
    • Vinh Hao 2013: tien thuc thanh toan chi 2,4 ty nhung dinh gia tai san thuan len 261 ty ⇒ lai mua re gap 100 lan gia thanh toan thuc te - dien hinh giao dich cuoi nam (30/12/2013)
    • KBC 2022: bo ra 96 ty mua 5,7 trieu co phieu SG-DN (nang len 48%), dinh gia cong ty len 4.688 ty; phan 48% tuong ung 2.250 ty ⇒ lai mua re 2.154 ty; khoan lai nay chi xuat hien tren BCTC hop nhat, khong tao tien mat
    • Khoản lai mua re chi ghi duoc 1 lan; cac nam sau phai chiu chi phi khau hao loi the thuong mai - Vinh Hao: ~15 ty/nam trong khi loi nhuan trung binh chi 11 ty/nam

  • 2021-02

    • Novaland 2019: lợi nhuận hoạt động khác 3.840 tỷ (chủ yếu lãi mua rẻ từ mua lại dự án/công ty nội bộ); LNST 3.300 tỷ; lợi nhuận cốt lõi từ bán hàng thực gần như không đáng kể
    • Năm 2020 Novaland chuyển sang doanh thu tài chính (bán dự án) để duy trì lợi nhuận; chưa có doanh thu bán hàng thật ổn định

  • 2020-11

    • Quý 3/2020, HBC ghi nhận 100 tỷ thu nhập khác, trong đó 74 tỷ là lãi từ mua rẻ - nếu loại trừ khoản này, lợi nhuận thực của HBC có thể chỉ còn khoảng 12 tỷ hoặc lỗ thay vì 65 tỷ báo cáo

Backlinks