Key takeaway
Mục 301 của Đạo luật Thương mại Mỹ 1974 là công cụ pháp lý cho phép chính phủ Mỹ đơn phương điều tra và áp thuế quan trừng phạt một quốc gia đối tác theo 4 nhóm hành vi thương mại, không cần dựa vào tình trạng khẩn cấp quốc gia như IEEPA.
WHAT
Mục 301 là điều khoản thuộc Đạo luật Thương mại Mỹ năm 1974 (do Quốc hội Mỹ ban hành, trao thẩm quyền đàm phán thương mại và áp thuế quan cho tổng thống), cho phép chính phủ Mỹ đơn phương điều tra và áp thuế quan lên một quốc gia đối tác dựa trên 1 trong 4 nhóm hành vi: (1) vi phạm hiệp định thương mại hoặc đi ngược cam kết quốc tế mà Mỹ tham gia; (2) hành vi không thể bào chữa (cấm vận, trợ cấp trái phép, rào cản, nhập khẩu phi lý); (3) hành vi bất hợp lý (chính sách không vi phạm luật quốc tế nhưng Mỹ coi là bất công, ví dụ vi phạm sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, phân biệt đối xử, thiếu kiểm soát lao động cưỡng bức); (4) hành vi phân biệt đối xử.
WHY/HOW
Khác với IEEPA (cần tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia và đã bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ quyền áp thuế theo giá trị hàng hóa), Mục 301 cho một cơ sở pháp lý trực tiếp và bền vững hơn để áp thuế trừng phạt dài hạn vì được Quốc hội ủy quyền cụ thể ngay trong đạo luật gốc. Cơ chế vận hành: USTR điều tra, ra báo cáo đánh giá quốc gia đối tác theo 4 nhóm hành vi, sau đó đề xuất mức thuế bổ sung theo mức độ vi phạm hoặc thiếu sót; quốc gia có thể giảm thuế bằng cách bổ sung khung pháp lý đáp ứng yêu cầu. Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ thuế đối ứng theo IEEPA, chính quyền Trump dùng Mục 122 (thuế khẩn cấp tạm thời, có giới hạn thời gian) làm giải pháp chuyển tiếp, rồi chuyển hẳn sang khung Mục 301 để áp thuế dài hạn hơn.
Related
- Đạo luật IEEPA
- Giới hạn quyền áp thuế của tổng thống Mỹ
- Lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng
- Thuế quan đối ứng Mỹ
Notes
- 2026-07
- Ngày 24/7/2026 USTR công bố mức thuế bổ sung theo Mục 301 cho 60 nền kinh tế (Việt Nam ở nhóm chịu 12,5%), thay thế cơ chế thuế khẩn cấp tạm thời 10% theo Mục 122 đã hết hạn sau 150 ngày
- Cấu trúc pháp lý trong Đạo luật Thương mại 1974: Mục 122 (thuế khẩn cấp tạm thời để cân bằng cán cân thanh toán, có giới hạn thời gian rõ ràng) và Mục 301 (điều tra và áp thuế trừng phạt theo hành vi thương mại, không có mốc hết hạn cố định)
- Với Việt Nam, USTR áp dụng nhóm hành vi thứ 3 (bất hợp lý) với 4 điểm cụ thể: sở hữu trí tuệ, quyền lao động (kiểm soát lao động cưỡng bức, lương tối thiểu), can thiệp thị trường (ưu đãi/trợ cấp cho doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu sang Mỹ), và các vấn đề đầu tư (tỷ lệ nội địa hóa cao, giới hạn sử dụng nước ngoài)