Quy trình IPO

4 min read

Key takeaway

IPO là hành trình 5-7 năm từ khi có ý định đến khi niêm yết - phần khó nhất là giai đoạn pre-IPO (tái cấu trúc tài chính), không phải giai đoạn phát hành trên sàn mà mọi người thấy.

WHAT

Quy trình IPO gồm 5 giai đoạn:

  1. Pre-IPO (tái cấu trúc): 2-3 năm - cấu trúc lại doanh nghiệp, xây dựng bảng cân đối kế toán đủ điều kiện. Đây là giai đoạn “tạo hàng” - biến công ty thành sản phẩm có thể bán trên thị trường tài chính
  2. Lập kế hoạch chi tiết: 18-24 tháng - xây dựng cấu trúc quản trị, chuẩn bị kiểm toán 3 năm liền kề, tuyển nhân sự chuyên biệt (thư ký HĐQT, IR, CFO)
  3. Chuẩn bị thực hiện: chọn thời điểm thị trường, xây dựng “câu chuyện IPO”, lựa chọn đại lý phát hành
  4. Phát hành và niêm yết (6-12 tháng): công bố bản cáo bạch, roadshow, định giá cổ phiếu, nộp hồ sơ UBCK, niêm yết (trong 90 ngày sau IPO tại VN)
  5. Post-IPO: nghĩa vụ công bố thông tin, quan hệ nhà đầu tư (IR), duy trì kết quả kinh doanh để giữ giá cổ phiếu

Ba hình thức đưa cổ phiếu lên sàn:

  • IPO: phát hành lần đầu ra công chúng, doanh nghiệp thu được tiền mới
  • Direct Listing: đã là công ty đại chúng, chỉ mang cổ phiếu hiện hữu lên sàn giao dịch
  • SPAC (Special Purpose Acquisition Company): tạo “công ty séc trắng” → IPO công ty đó → dùng tiền mua lại công ty muốn niêm yết (ví dụ VinFast niêm yết Nasdaq)

WHY/HOW

Điều kiện tối thiểu: phải là công ty cổ phần (không phải TNHH), kiểm toán bởi công ty trong danh sách UBCK, đủ điều kiện tài chính (lợi nhuận, vốn điều lệ). Nhiều doanh nghiệp lớn (vốn 2.000 tỷ, doanh thu 10.000 tỷ) nhưng vẫn không đủ điều kiện IPO vì cấu trúc pháp lý và tài chính không đạt chuẩn.

Phần khó nhất: giai đoạn 1 - “dọn rác” tài chính. Một tập đoàn 200 công ty cần xác định công ty nào sáp nhập, công ty nào tách ra, xây một bảng cân đối kế toán hợp nhất đủ chuẩn.

Điểm mạnh của IPO:

  • Huy động vốn quy mô lớn từ công chúng
  • Tăng uy tín thương hiệu, minh bạch tài chính
  • Tạo thanh khoản cho cổ đông hiện hữu
  • Bền vững tổ chức: không phụ thuộc một người sáng lập

Điểm yếu:

  • Chi phí tuân thủ cao (kiểm soát nội bộ, công bố thông tin)
  • Mất quyền kiểm soát (pha loãng cổ phần)
  • Áp lực lợi nhuận hàng quý từ cổ đông
  • Lộ thông tin chiến lược ra bên ngoài

Notes

  • 2024-08

    • Tại Mỹ: IPO đồng nghĩa niêm yết ngay lập tức
    • Tại Việt Nam: sau IPO có 90 ngày để niêm yết trên HOSE/HNX
    • Giai đoạn pre-IPO có thể mất 5+ năm với các tập đoàn có cấu trúc phức tạp
    • Roadshow là hoạt động đi gặp nhà đầu tư lớn (institutional investors) trước IPO để thăm dò cầu và đặt giá
    • Bản cáo bạch phải được công bố công khai trước khi phát hành

  • 2023-08

    • VNG chọn IPO truyền thống (thu tiền mới từ nhà đầu tư) thay vì SPAC như VinFast - phù hợp công ty muốn huy động vốn thực sự chứ không chỉ niêm yết.
    • Hình thức đưa cổ phiếu lên sàn Mỹ: (1) IPO - phát hành mới thu tiền; (2) Direct Listing - niêm yết trực tiếp không thu tiền mới; (3) SPAC - công ty séc trắng mua lại rồi merge.
    • Dual listing (niêm yết đa sàn): công ty có thể niêm yết cùng lúc nhiều sàn (vd Trung Quốc: Shanghai + HKEx + Nasdaq) - mục tiêu chính là tiếp cận nhiều pool vốn hơn.

Backlinks