Thao túng lợi nhuận qua thay đổi tỷ lệ sở hữu

Key takeaway

Doanh nghiệp có thể chủ động tăng tỷ lệ sở hữu vượt ngưỡng 20% hoặc 50% để chuyển từ phương pháp giá gốc sang vốn chủ sở hữu hay hợp nhất - tạo ra lợi nhuận kế toán không bằng tiền hoặc ngược lại giảm tỷ lệ xuống dưới ngưỡng để cắt phần lỗ của bên nhận đầu tư khỏi BCTC hợp nhất.

WHAT

Chiêu bài lợi dụng các ngưỡng phân loại đầu tư (<20%, 20-50%, >=50%) để kiểm soát cách ghi nhận lợi nhuận trên BCTC. Khi tăng tỷ lệ sở hữu vượt 20%, khoản lãi chưa chia của bên nhận đầu tư được ghi nhận ngay trên BCTC (phương pháp vốn chủ sở hữu) dù tiền chưa về tay - tạo lợi nhuận phi tiền mặt. Khi giảm tỷ lệ xuống dưới ngưỡng, bên nhận đầu tư thoát khỏi phạm vi hợp nhất - phần lỗ của bên đó không còn kéo lợi nhuận hợp nhất xuống.

WHY/HOW

Nhà đầu tư cần theo dõi biến động tỷ lệ sở hữu trong thuyết minh BCTC, đặc biệt khi có giao dịch mua thêm hoặc bán bớt cổ phần trong các công ty liên kết và công ty con. Dấu hiệu cảnh báo: lợi nhuận tăng đột biến từ ‘Lãi từ công ty liên doanh liên kết’ mà không có cổ tức tiền mặt tương ứng; hoặc một công ty con lỗ bị thoái vốn xuống dưới 50% ngay trước kỳ báo cáo. Đây là dạng điều tiết lợi nhuận hợp pháp nhưng cần nhận diện để đánh giá chất lượng lợi nhuận thực.

Related

• Phân loại đầu tư theo tỷ lệ sở hữu
• Phạm vi hợp nhất báo cáo
• Điều tiết lợi nhuận qua trích lập
• Lợi nhuận khác phi tiền mặt

Notes

• 2023-12

  • CII và NBB: giảm từ 93% xuống 65,3% (thu >400 tỷ, không ghi doanh thu vì vẫn là công ty con - ghi vào VCSH); năm sau giảm tiếp xuống 49% (thành công ty liên kết) - ghi toàn bộ khoản lãi tích lũy gồm cả phần năm trước vào Doanh thu tài chính
  • Kỳ tiếp theo CII đẩy giá NBB lên, mua thêm 2% nâng lên 51% (công ty con trở lại) - định giá lại 49% cũ theo giá đã bị đẩy cao, tạo ra lãi tiếp
  • Vòng lặp: đẩy giá → mua nhỏ kích hoạt định giá lại → ghi lãi tài chính → lặp lại với mục tiêu tiếp theo

• 2023-11

  • Chiêu bài phổ biến: tăng/giảm tỷ lệ sở hữu để chuyển phương pháp ghi nhận lợi nhuận đầu tư tài chính - ghi nhận lợi nhuận không bằng tiền
  • Ví dụ điển hình 2023: nhiều DN ‘lỗ đậm vì cầm cổ phiếu’ hoặc ‘lãi lớn nhờ doanh thu tài chính bất thường’ đều liên quan đến cách ghi nhận khoản đầu tư

• 2023-09

  • Flushing investment portfolio - MSN/TCB: MSN nắm 20% TCB; năm 2017 TCB mua lại 15% cp quỹ từ HSBC → tỷ lệ MSN tự động tăng lên 25%; tháng 6/2018 TCB niêm yết giá 120k, bán cp quỹ ra → MSN giảm về 20%, hạch toán giả định đã bán 5% với giá 120k và ghi lợi nhuận.
  • Đây là biến thể ghi lợi nhuận phi tiền mặt từ thay đổi tỷ lệ sở hữu mà không cần thực sự giao dịch chủ động.

Links

• CII
• Thủ thuật gian lận BCTC⭐
• Các phương pháp ghi nhận mục Đầu tư tài chính