Lãi suất huy động

8 min read

Key takeaway

Lãi suất huy động là chi phí đầu vào cốt lõi của ngân hàng; khi tăng mà lãi suất cho vay bị giữ thấp, NIM bị nén và lợi nhuận ngân hàng suy giảm. Khi NHNN nâng trần lãi suất huy động, các ngân hàng thương mại gần như ngay lập tức đua nhau đẩy lãi suất tiết kiệm lên kịch trần - ngân hàng yếu thanh khoản sẵn sàng vi phạm trần bằng phí/điểm thưởng để tránh nguy cơ rút tiền hàng loạt.

WHAT

Lãi suất mà ngân hàng trả cho người gửi tiền (thị trường 1 - dân cư và doanh nghiệp), là một trong hai biến đầu vào quyết định NIM (Net Interest Margin). Phân theo kỳ hạn: không kỳ hạn (CASA), 1-3 tháng, 6 tháng, 12 tháng trở lên. Ba nhóm ngân hàng thường có mức lãi suất huy động khác nhau: NHTM nhà nước (thấp nhất, ổn định), NHTM tư nhân lớn (trung bình), NHTM nhỏ (cao nhất, biến động nhanh nhất). Khi một ngân hàng nâng lãi suất tiết kiệm, các ngân hàng khác buộc phải tăng theo hoặc đối mặt với dòng tiền gửi chạy sang - tạo ra cơ chế cạnh tranh mang tính hệ thống.

WHY/HOW

Ngân hàng phải tăng lãi suất huy động khi: (1) thanh khoản liên ngân hàng khan (chi phí vay liên ngân hàng tăng cao); (2) tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi; (3) cạnh tranh thu hút vốn với kênh đầu tư khác. Lãi suất huy động chịu tác động đồng thời từ bốn chiều: (1) thanh khoản hệ thống - dồi dào thì không cần cạnh tranh lãi cao; (2) tỷ giá - VND mất giá mạnh thì phải giữ lãi cao để dân không chuyển sang USD; (3) áp lực Fed - tăng lãi suất thì dòng vốn rời thị trường mới nổi, Việt Nam phải tăng để giữ vốn; (4) lạm phát trong nước - lãi suất thực phải dương để người dân còn gửi tiền. Phân tích sai lầm phổ biến là chỉ nhìn thanh khoản mà bỏ qua ba yếu tố còn lại. Khi lãi suất huy động tăng nhưng lãi suất cho vay không thể tăng theo (do áp lực từ nhà nước hoặc cạnh tranh), NIM bị thu hẹp và lợi nhuận ngân hàng giảm. NHNN đặt trần lãi suất huy động kỳ hạn ngắn để ngăn cuộc đua phá vỡ ổn định hệ thống - bài học năm 2011 (trần 14%, lạm phát 18,5%, lãi suất thực âm) khiến người dân rút tiền mua vàng và các NHTM nhỏ huy động vượt trần bằng điểm thưởng/quà tặng.

Notes

  • 2024-06

    • Lãi suất kỳ hạn 6 tháng bắt đầu tăng từ Q1/2024 sau chu kỳ thấp kéo dài từ 2023
    • NHTM nhà nước đi ngang; NHTM tư nhân lớn tăng nhẹ; NHTM nhỏ tăng nhanh nhất
    • Nguyên nhân chính: NHNN hút tín phiếu kiểm soát tỷ giá làm thanh khoản liên ngân hàng giảm, lãi suất liên ngân hàng qua đêm vượt 4%

  • 2024-05

    • Tháng 4/2024: 15 ngân hàng đồng loạt tăng lãi suất huy động 0,1-0,5 điểm phần trăm do áp lực tỷ giá và lạm phát
    • Lãi suất kỳ hạn 12 tháng phổ biến ở mức 4,3-5%/năm; cao nhất là 6,1%/năm cho kỳ hạn 36 tháng
    • Đây là xu hướng phục hồi sau chu kỳ giảm lãi suất đầu năm 2024

  • 2023-12

    • T11/2023: Vietcombank hạ lãi suất 12 tháng xuống 4,8% (từ 5,3% đầu tháng) - ngân hàng thừa tiền không cho vay được
    • Tiền gửi vẫn tăng mặc dù lãi suất giảm - tín hiệu: niềm tin phục hồi chưa đủ mạnh để chuyển sang tài sản rủi ro
    • Ngân hàng chủ động hạ lãi suất huy động do dư thừa vốn huy động nhưng tín dụng không tăng kịp
    • Liên quan: tín dụng tăng trưởng chậm hơn kỳ vọng trong năm 2023

  • 2023-08

    • Để biết lãi suất huy động đã đạt đỉnh hay chưa, phải theo dõi lãi suất điều hành; muốn biết lãi suất điều hành thì phải quan sát GDP và lạm phát.
    • Lạm phát tăng kéo lãi suất điều hành tăng, kéo lãi suất tiền gửi tăng theo; lạm phát còn tăng thì lãi suất tiền gửi còn tăng.
    • Biểu đồ AFA 2016-2024 (nguồn Wichart): lãi suất huy động 12 tháng (LSHĐ) nhóm NHTM lớn đạt đỉnh khoảng 9% năm 2023 rồi giảm xuống khoảng 5% năm 2024, biến động cùng chiều với lãi suất chiết khấu và lãi suất tái cấp vốn của Việt Nam (giảm 2019-2020, tăng 2022-2023).
    • Nửa đầu tháng 8/2023: toàn bộ ngân hàng đồng loạt giảm lãi suất tiết kiệm về mức cao nhất 7%/năm - giảm 3-4%/năm so với đỉnh cuối 2022
    • Kỳ hạn 6 tháng trở lên về ngang giai đoạn nửa đầu 2022
    • NHNN yêu cầu NHTM đồng thời giảm lãi suất khoản vay cũ và mới ít nhất 1,5-2%/năm theo chỉ đạo Chính phủ để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân

  • 2023-03

    • Đầu 2023: thanh khoản hệ thống dồi dào nhưng lãi suất huy động chưa thể giảm nhanh do vẫn còn sức ép tỷ giá và lạm phát (lạm phát thực chất cao hơn giai đoạn Q4/2022 là thời điểm sức ép ngoại tệ lớn nhất)
    • Lãi suất đầu ra (cho vay) còn phụ thuộc rủi ro bên vay: ngay cả khi CoF giảm, lãi suất cho vay với doanh nghiệp/lĩnh vực rủi ro cao vẫn giữ nguyên
    • Tiền gửi kỳ hạn 6 tháng lãi suất cao cuối 2022 đáo hạn T6-7/2023; kỳ hạn 12 tháng đáo hạn T12/2023 - chi phí vốn ngân hàng còn cao trong nửa đầu 2023
    • Đầu 2023: 22 ngân hàng đã giảm lãi suất huy động; ngân hàng lớn về đầu 7% (kỳ hạn 12 tháng), ngân hàng nhỏ vẫn trên 9%
    • Ba lực cản khiến giảm lãi suất chậm: Fed dự kiến tăng thêm 0,5% tháng 3/2023; lạm phát lõi VN tăng; PMI T2/2023 hồi phục >50 điểm làm nhu cầu vốn sôi động hơn
    • Ngân hàng có thanh khoản yếu (tiền chôn vào BĐS) vẫn phải giữ lãi suất huy động cao để cạnh tranh vốn

  • 2023-02

    • Lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng đồng loạt giảm ở cả 3 nhóm ngân hàng: quốc doanh, tư nhân lớn, nhỏ
    • Kỳ vọng lãi suất cho vay giảm về dưới 10% để giảm gánh nặng cho doanh nghiệp (chi phí vốn trên 10% gây khó khăn sản xuất kinh doanh)
    • Cuối 2022 đầu 2023: lãi suất huy động lên tới 11-12%, gần Tết có ngân hàng nhỏ trả 11-12%, liên ngân hàng lên 8-9%

  • 2022-11

    • Không còn ngân hàng nào huy động với lãi suất trên 10%/năm tính đến đầu tháng 11/2022

  • 2022-10

    • Ngày 26/10/2022: SCB tăng lãi suất huy động online kỳ hạn 18-24 tháng lên 9,3%/năm - mức cao nhất hệ thống tại thời điểm đó; kỳ hạn dưới 6 tháng chạm trần 6%/năm theo quy định NHNN mới
    • Cùng ngày Techcombank, Nam Á Bank tăng lãi suất; trước đó 25/10 có Bắc Á Bank, NCB, SCA Bank tăng - làn sóng tăng lãi suất đồng loạt
    • Sau khi nâng trần huy động dưới 6 tháng lên 6% (từ 5%), các NHTM lập tức đẩy kỳ hạn ngắn kịch trần mới
    • NHTM cũng chủ động tăng lãi suất kỳ hạn dài (ngoài trần) anticipating xu hướng tăng tiếp
    • Bài học 2011: trần 14%, lạm phát 18,5% - lãi suất thực âm, người dân đổ tiền mua vàng; NHTM lớn huy động 18%, NHTM nhỏ đến 21,5% (vượt trần qua phí/điểm thưởng)
    • Chủ tịch NHTM nhỏ 2011: “nếu không vượt trần, ngày hôm sau người dân xếp hàng rút tiền, xe ô tô chở tiền”

  • 2022-03

    • Tháng 3/2022: nhiều ngân hàng tiếp tục tăng lãi suất huy động, điều chỉnh phổ biến 0,1-0,3%/năm
    • Bắc Á Bank tăng kỳ hạn 13 tháng lên 6,7%/năm, kỳ hạn 12 tháng lên 6,6%/năm (áp dụng từ 22/3/2022)
    • MSB tăng kỳ hạn 12 tháng+ lên 6,2%/năm (tăng 0,1%), kỳ hạn 3 tháng từ 3,8% lên 4%/năm
    • Tháng 1/2022: tiền gửi dân cư tại TCTD tăng 103 nghìn tỷ lên 5,4 triệu tỷ đồng (+1,95%)

Backlinks