fin·notes← fin·eco

Nợ công và lợi suất trái phiếu chính phủ

6 min read

Key takeaway

Khi chính phủ vay nhiều, lợi suất trái phiếu chính phủ tăng phản ánh chi phí đi vay đắt hơn và niềm tin suy giảm; nợ/GDP vượt 100% là ngưỡng cảnh báo rủi ro hệ thống.

WHAT

Nợ công là tổng các khoản chính phủ đi vay, gồm trái phiếu chính phủ, vay song phương (chính phủ - chính phủ), vay đa phương (WB, ADB) và nợ doanh nghiệp nhà nước được chính phủ bảo lãnh. Quy mô thường đo bằng tỷ lệ nợ/GDP. Lợi suất trái phiếu chính phủ (yield) là lãi suất mà chính phủ phải trả cho người mua trái phiếu; lợi suất tăng nghĩa là chính phủ phải trả nhiều hơn cho cùng một khoản vay.

WHY/HOW

Giá trái phiếu và lợi suất nghịch chiều: khi nhu cầu mua trái phiếu giảm, giá giảm và lợi suất tăng. Lợi suất kỳ hạn dài (30-40 năm) tăng báo hiệu nhà đầu tư đòi phần bù rủi ro cao hơn cho việc nắm nợ dài hạn, thường do lo ngại nợ công phình to và bất định chính sách. Vòng xoáy nguy hiểm: vay mới chỉ để trả lãi khoản cũ (đáo nợ) khiến nợ/GDP ngày càng giãn. Nếu gặp cú sốc làm lợi suất phát hành mới tăng vọt, chi phí trả nợ có thể vượt khả năng và châm ngòi khủng hoảng. Lợi suất TPCP còn là lãi suất phi rủi ro tham chiếu, tác động trực tiếp vào chi phí vốn và định giá mọi tài sản, kể cả cổ phiếu.

Nợ công tăng và lợi suất trái phiếu chính phủ tăng cũng là một kênh truyền dẫn sang giá vàng: ngân hàng trung ương và nhà đầu tư lớn nắm nhiều trái phiếu chính phủ Mỹ (như Trung Quốc, Nhật Bản) bắt đầu nghi ngờ khả năng trả nợ của Mỹ nên chuyển dịch dự trữ từ trái phiếu chính phủ sang vàng. Dù lãi suất và lợi suất cao làm tăng chi phí cơ hội cầm vàng trong ngắn hạn, nhu cầu mua vàng của ngân hàng trung ương (yếu tố về lượng) vẫn hỗ trợ giá vàng dài hạn, đặc biệt trong giai đoạn 2023-2026 khi chi tiêu chính phủ Mỹ tăng cao.

Notes

  • 2026-09

    • Giai đoạn 27/08 đến 01/09/2026: kỳ vọng lãi suất Fed tăng 7,95 điểm cơ bản khiến giá vàng giảm 6%; sau đó kỳ vọng lãi suất giảm trở lại thì giá vàng tăng lại, xác nhận quan hệ nghịch chiều rõ giữa kỳ vọng lãi suất Fed và giá vàng.
    • Trung Quốc tiếp tục bán bớt trái phiếu chính phủ Mỹ và tăng dự trữ vàng; xu hướng này được cho là còn tiếp diễn nếu lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ còn neo cao.
    • Quan điểm chuyên gia Nguyễn Minh Tuấn: về giá thì cầm vàng trong giai đoạn lợi suất cao không hiệu quả, nhưng về lượng (nhu cầu mua ròng của ngân hàng trung ương) vẫn cao, nên tổng thể vẫn là lực đỡ cho vàng.

  • 2026-08

    • IMF 2026 dự báo thâm hụt ngân sách tăng ở hầu hết nền kinh tế lớn: toàn cầu từ -5% lên -5,2% GDP, Mỹ từ -6,8% lên -7,5%, Eurozone từ -3% lên -3,3%, Nhật từ -1,1% lên -2%, châu Á từ -7,1% lên -7,4%, Việt Nam từ -2,2% lên -2,8%.
    • Nợ công Mỹ vượt 40.000 tỷ đô, nhân đôi mỗi 10 năm (2006: 9.000 tỷ, 2016: 19.000 tỷ, 2026: 40.000 tỷ); tỷ lệ nợ/GDP Mỹ 2022-2026 tăng từ 119,1% lên 125,8%.
    • Cơ chế FIMA repo facility: Fed cho ngân hàng trung ương nước ngoài repo trái phiếu Mỹ lấy đô la thay vì bán tháo ra thị trường, nhưng quy mô chỉ ~2 tỷ đô/phiên (~0,012% quy mô thị trường kho bạc) nên không đủ giảm áp lực lợi suất; Trung Quốc là chủ nợ lớn có xu hướng chuyển đô thu được từ bán trái phiếu Mỹ sang mua vàng.
    • Việt Nam: lợi suất TPCP 10 năm quanh 4,5%, cách đỉnh tháng 9-10/2022 (hơn 5%) khoảng 0,6-0,7 điểm phần trăm; khối ngoại bán ròng hơn 80.000 tỷ đồng (hơn 3 tỷ đô) từ đầu 2026.

  • 2025-06

    • IMF (Fiscal Monitor) và OECD (Global Debt Report) giám sát nợ và tài khóa các chính phủ.
    • 2024-2025: nợ công toàn cầu vượt ~100% GDP; trước đại dịch khoảng 83,8%, dự báo lên ~99,6% đến 2030.
    • Mỹ ~120,8-122,5% GDP (nợ công ~36,1 nghìn tỷ USD); Nhật ~236,7%; Hy Lạp ~150,9%; Trung Quốc ~83%.
    • Phần lớn khoản vay mới của Mỹ 2023-2024 dùng để trả lãi do lãi suất Fed cao 4-5%.
    • Lợi suất kỳ hạn dài 30-40 năm của Mỹ, Nhật, Đức, Anh đồng loạt tăng (The Economist: rising in the east and west).

  • 2024-11

    • Lợi suất TPCP Mỹ tăng vọt trước bầu cử tháng 11/2024 do thị trường kỳ vọng Trump thắng - kịch bản giảm thuế nội địa + tăng thuế nhập khẩu làm lo ngại lạm phát quay lại.
    • USD tăng giá theo lợi suất, tâm lý nhà đầu tư toàn cầu thận trọng, cổ phiếu Mỹ và Việt Nam giảm nhẹ.

  • 2023-10

    • Tổng nợ toàn cầu đạt kỷ lục 307.000 tỷ USD, 80% lượng tăng nửa đầu 2023 là từ các nền kinh tế phát triển
    • Tỷ lệ nợ công/GDP gần hoặc vượt 100% ở Anh, Mỹ và Ý
    • Lợi suất trái phiếu chính phủ xu hướng tăng do nhà đầu tư đòi lợi tức cao hơn cho trái phiếu dài hạn

  • 2023-08

    • Cơ cấu nợ công VN gồm 3 cấp: vay nợ chính phủ (dư nợ trong nước + ngoài nước), vay nợ chính phủ bảo lãnh, vay nợ chính quyền địa phương
    • Giới hạn nợ công: tối đa 65% GDP; tài trợ qua 3 kênh trái phiếu (TPCP, TPCP bảo lãnh, TPCP đầu tư)

  • 2023-04

    • IMF dự báo tổng nợ chính phủ toàn cầu đạt 93,3% GDP năm 2023, tăng lên 99,6% vào 2028
    • Đỉnh gần đây: 99,7% GDP vào năm 2020 (giai đoạn Covid)
    • Trần nợ Mỹ ở mức 31,4 nghìn tỷ USD, đã gần kịch trần; Quốc hội chưa thống nhất tăng trần

Backlinks