ESG và phát triển bền vững

8 min read

Key takeaway

ESG không chỉ là tuân thủ - đây là chiến lược cạnh tranh giúp doanh nghiệp thu hút đầu tư, nâng cao uy tín và tạo giá trị bền vững cho cả doanh nghiệp lẫn xã hội. Doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận nhưng để xã hội gánh chi phí ngoại sinh lớn hơn thì giá trị thực là âm.

WHAT

ESG là khung đánh giá tác động tổng thể của doanh nghiệp gồm ba trụ cột:

  • E - Environmental (Môi trường): phát thải khí nhà kính, năng lượng, nguồn nước, chất thải, đa dạng sinh học
  • S - Social (Xã hội): người lao động (an toàn, quyền lợi), khách hàng, cộng đồng địa phương
  • G - Governance (Quản trị): minh bạch, trách nhiệm giải trình, cân bằng lợi ích cổ đông và các bên liên quan

Phát triển bền vững = thỏa mãn nhu cầu thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng thỏa mãn nhu cầu của thế hệ tương lai.

WHY/HOW

Ba lý do thực hành ESG quan trọng:

  1. Thu hút vốn: nhà đầu tư tổ chức (quỹ, ngân hàng phát triển) ngày càng tích hợp ESG vào tiêu chí rót vốn
  2. Chuỗi cung ứng quốc tế: đối tác, khách hàng nước ngoài (đặc biệt EU, Mỹ) yêu cầu chứng nhận ESG từ nhà cung cấp
  3. Rủi ro pháp lý và danh tiếng: vi phạm ESG ngày càng có hậu quả pháp lý (thuế carbon, cấm xuất khẩu) và danh tiếng

Nguyên tắc giá trị thực: Giá trị doanh nghiệp tạo ra = Lợi nhuận kinh tế − Chi phí ngoại sinh cho xã hội/môi trường. Doanh nghiệp thủy điện xả lũ, doanh nghiệp ô nhiễm môi trường có thể có lợi nhuận dương nhưng giá trị thực âm.

Chính sách EPR (Extended Producer Responsibility - Trách nhiệm nhà sản xuất mở rộng) là một dạng hiện thực hóa yêu cầu ESG thành nghĩa vụ pháp lý - buộc nhà sản xuất chịu trách nhiệm xử lý sản phẩm cuối vòng đời. Doanh nghiệp ESG tốt thường có rủi ro pháp lý thấp hơn, chi phí vốn thấp hơn, và định giá premium so với đối thủ cùng ngành. Các sở giao dịch chứng khoán thuộc WFE (liên minh sở giao dịch toàn cầu) phải áp dụng chuẩn ESG; ở Việt Nam thông tư 96 yêu cầu doanh nghiệp niêm yết công bố dấu chân carbon.

Notes

  • 2025-11

    • Thực trạng Việt Nam (500 doanh nghiệp niêm yết, 2025): chỉ 15% nhận thức rõ về biến đổi khí hậu; 5% công bố đầy đủ chỉ số phát thải; 3% công bố mục tiêu định lượng ESG.
    • Áp lực thực tế từ thị trường: dệt may, nhựa, nông nghiệp xuất khẩu phải đáp ứng yêu cầu ESG của đối tác nước ngoài.
    • Xu hướng chuẩn mực: ISSB (International Sustainability Standards Board) ban hành IFRS S1 (tổng quát) và IFRS S2 (khí hậu, tích hợp TCFD); các nước bao gồm Việt Nam đang tiếp cận chuẩn này.
    • Phạm vi đo lường phát thải: Phạm vi 1 (trực tiếp), Phạm vi 2 (gián tiếp từ năng lượng mua), Phạm vi 3 (chuỗi cung ứng) - hầu hết doanh nghiệp Việt Nam chỉ đo được Phạm vi 1 và 2.

  • 2024-05

    • ESPR (EU Ecodesign for Sustainable Products Regulation, hiệu lực 7/7/2024): từ giữa 2026, EU phạt retailers có hàng tồn kho không bán được - buộc họ rút ngắn leadtime đặt hàng, chuyển đơn sang nhà cung cấp có năng lực giao hàng nhanh và đạt chuẩn ESG
    • TNG đáp ứng trọn bộ 17 tiêu chí ESG LHQ, nhà máy xanh LOTUS Bạc, 100% BioMass, điện mặt trời - là lợi thế cạnh tranh thực sự khi EU siết chuẩn ESG với nhà cung cấp nước ngoài (không chỉ là “mặt tiền”)
    • HHI xuất khẩu may mặc Mỹ giảm từ 3.1 xuống 2.8 (2022-2024): tín hiệu đa dạng hóa nhà cung cấp tiếp diễn - doanh nghiệp đạt ESG cao hơn có lợi thế khi buyers sàng lọc

  • 2024-03

    • Xuất hiện nhiều chương trình MBA chuyên về ESG leadership tại các trường quốc tế
    • VN ngày càng nhiều khóa đào tạo ESG cho doanh nghiệp từ cấp đại học đến trung tâm tư vấn

  • 2024-01

    • Việt Nam áp dụng EPR bắt buộc từ 2024 - doanh nghiệp tuân thủ sẽ cải thiện điểm ESG
    • Nhà đầu tư tổ chức toàn cầu ưu tiên rót vốn vào doanh nghiệp đạt chuẩn ESG
    • Cấp nhãn xanh cho sản phẩm tái chế giúp người tiêu dùng nhận diện, tạo lợi thế cạnh tranh thị trường
    • Chiến lược 1726 đặt mục tiêu áp dụng tiêu chuẩn ESG tại HOSE và HNX, hướng tới phát triển bền vững theo thông lệ quốc tế
    • Phát triển tài chính xanh và trái phiếu xanh là một trong 6 mục tiêu tổng quát của chiến lược TTCK 2030
    • Thông tư 96 yêu cầu công bố carbon footprint nhưng thiếu hạ tầng đo lường - cần kết hợp xanh và số

  • 2023-12

    • Ẩn dụ “đồng phục”: tất cả quốc gia trên thế giới đang mặc đồng phục ESG - Việt Nam không mặc thì không bán được hàng, không xuất khẩu được
    • COP28 tại Dubai (12/2023): Việt Nam tái khẳng định Net Zero 2050; Đan Mạch đặt mục tiêu giảm 70% phát thải vào 2030 và carbon âm (-110%) vào 2050
    • Ba trụ cột kinh tế xanh theo Nghị quyết 31: (1) nông nghiệp xanh/hữu cơ/công nghệ cao; (2) công nghiệp tiết kiệm tài nguyên gắn bảo vệ môi trường; (3) thị trường carbon và dịch vụ sinh thái
    • Ô nhiễm không khí Hà Nội top 3 thế giới - bằng chứng tăng trưởng hiện tại đang trả giá bằng môi trường
    • Doanh nghiệp dẫn đầu xu hướng xanh: tiết kiệm chi phí dài hạn, uy tín người tiêu dùng cao, tiếp cận nguồn vốn xanh lãi suất thấp

  • 2023-10

    • ESG trở thành bộ lọc tín dụng bắt buộc: ngân hàng từ chối cho vay doanh nghiệp không đạt chuẩn ESG; quỹ đầu tư tính toán tổng phát thải carbon trong danh mục
    • Vina Capital ra mắt quỹ đầu tư trung hòa carbon - danh mục hướng đến phát thải ròng bằng 0
    • Đa dạng giới trong HĐQT là tiêu chí ESG: một số ngân hàng đầu tư quốc tế loại trừ công ty không có nữ giới trong HĐQT
    • Cổ phiếu các công ty ESG trên HOSE (chỉ số riêng) có độ biến động thấp hơn thị trường chung
    • IFC: doanh nghiệp nữ lãnh đạo tại Việt Nam đối mặt khoảng cách tài chính 1,2 tỷ USD/năm so với doanh nghiệp nam lãnh đạo

  • 2021-12

    • Video minh họa ESG bằng ví dụ chính sách đầu tư của một số quỹ tại Việt Nam: quỹ có chính sách loại trừ cổ phiếu gây ảnh hưởng môi trường, sử dụng nhiều tài nguyên, hoặc quản trị kém.
    • Đề xuất Việt Nam cần xây dựng bộ chỉ số ESG riêng cho TTCK (chưa có tại thời điểm 2021); VIOD (Viện thành viên Hội đồng quản trị Việt Nam) dự kiến phối hợp với các sở giao dịch chứng khoán để xây dựng.

  • 2021-07

    • Minh họa ESG bằng câu chuyện anh Minh “râu” - tiểu thương bán rau vừa bán vừa cho miễn phí COVID-2021: hành động tử tế lặp đi lặp lại tạo niềm tin, viral tự nhiên - bản năng ESG ở cấp độ cá nhân
    • Số liệu ESG index: 2017 +24,25% vs Russell 1000 +21,69%; 2018 -0,15% vs -4,78%; 2019 +31,92% vs +31,43%
    • Xu hướng “mua hàng có ý thức” ở Pháp sau phong tỏa: ưu tiên tiểu thương địa phương thay siêu thị/online
    • Tại VN (2021): thị trường mới phát triển hơn 20 năm, quy tắc đạo đức chưa rõ ràng nhưng ESG đang được tích hợp vào tiêu chí đầu tư dần dần
    • Lời khuyên: chọn cổ phiếu ESG cao - khi có vấn đề, ESG thấp thì cổ phiếu có thể thành giấy lộn nhanh

  • 2020-07

    • Phân biệt: ESG dùng chữ ‘G’ = governance (quản trị hệ thống), không phải ‘M’ = management (điều hành) như một số phương pháp phổ biến tại VN
    • Quỹ ngoại bị thiệt hại từ cổ phiếu VN30 thổi phồng sẽ không ủng hộ nâng hạng MSCI
    • Cổ phiếu phải vượt qua màng lọc ESG mới lọt vào danh mục của nhiều quỹ đầu tư lớn toàn cầu; G kém sẽ bị loại bất kể chỉ số tài chính tốt

Backlinks