Lãi suất thực

8 min read

Key takeaway

Lãi suất thực bằng lãi suất danh nghĩa trừ lạm phát; chỉ khi lãi suất thực dương thì người gửi tiền mới thực sự có lợi và lạm phát chưa gây áp lực buộc tăng lãi suất huy động.

WHAT

Lãi suất thực là lãi suất danh nghĩa (lãi suất huy động/cho vay niêm yết) trừ đi tỷ lệ lạm phát. Lãi suất thực dương nghĩa là tiền gửi tăng giá trị thực sau khi đã tính trượt giá.

WHY/HOW

  • Lãi suất thực dương là điều kiện để dòng tiền ở lại hệ thống ngân hàng và để chính sách không bị mất kiểm soát: nếu lãi suất thực âm, người dân rút tiền tìm tài sản khác.
  • Khi lãi suất thực còn đủ dương, lạm phát chưa phải là yếu tố buộc phải tăng lãi suất huy động, nên lạm phát không còn là biến số chính tác động thị trường tài chính.
  • Đây là lăng kính để đánh giá liệu mức lãi suất hiện tại có ‘đủ cao’ so với lạm phát hay không.
  • Lịch sử Mỹ cho thấy mỗi chu kỳ lãi suất thực chuyển sang dương đều kèm theo suy thoái kinh tế - khi lãi suất thực dương mạnh, người vay gánh chi phí thực sự cao, tín dụng co lại và đầu tư giảm.

Notes

  • 2026-05

    • Video 04/5/2026 (chiều ngược lại): khi lạm phát so cùng kỳ vọt lên 5,46% (CPI tháng 4/2026), nguyên tắc giữ lãi suất thực dương buộc lãi suất huy động khó hạ, vì hạ xuống dưới lạm phát sẽ làm lãi suất thực âm và người dân rút tiền sang tài sản khác - đây là một lực giữ mặt bằng lãi suất ở mức cao, dù chính phủ và thống đốc mới đã đưa nhiều giải pháp.

  • 2026-04

    • Ví dụ trong video: lãi suất huy động 1 năm trung bình ~9% (có nơi 9,5-10%), trừ lạm phát ~5% thì lãi suất thực vẫn dương ~4%, được coi là khá tốt.
    • Diễn giả kết luận: vì lãi suất thực còn dương nên lạm phát không phải biến số đáng lo nhất, mà trọng tâm là lãi suất và tỷ giá.

  • 2024-06

    • Lãi suất danh nghĩa tiết kiệm Việt Nam ~4,95%/năm; lạm phát kỳ vọng tháng 5-6/2024 có thể lên 4,5% - lãi suất thực chỉ còn ~1,5-1,6%.
    • Môi trường lãi suất thực thấp đã hỗ trợ định giá cổ phiếu ngân hàng tăng mạnh đầu năm 2024.
    • Các ngân hàng bắt đầu đẩy lãi suất ngắn hạn (kỳ hạn 1-6 tháng) lên - tín hiệu lãi suất không còn ở đáy.

  • 2024-05

    • Lãi suất huy động thấp, lạm phát tháng 4 đạt 4,4% khiến lãi suất thực chỉ còn ~0,5%
    • Số dư tiền gửi dân cư tại ngân hàng giảm lần đầu sau 24 tháng (công bố cuối tháng 4/2024)
    • Dân rút tiền mua vàng SJC (đạt kỷ lục 86,2 triệu/lượng ngày 06/05/2024)

  • 2024-04

    • Q2/2024: Lãi suất huy động kỳ hạn 1 năm của big 4 ~4,7-4,8%; nếu CPI tiệm cận 4%, lãi suất thực chỉ còn 0,7-0,8% - rất thấp, làm giảm sức hút của kênh tiết kiệm
    • Nguyên tắc duy trì lãi suất thực dương được nhắc đến như ràng buộc khiến NHNN không thể hạ lãi suất huy động thêm khi lạm phát tăng

  • 2023-10

    • Lãi suất thực Mỹ = Fed funds rate (5.25-5.5%) - CPI lõi; chỉ số này đang dương và ở mức cao
    • Chuyên gia dẫn Financial Times: lịch sử cho thấy mỗi lần lãi suất thực dương đều dẫn đến suy thoái
    • Đây là một trong 5 rủi ro hệ thống được Financial Times nêu trong tuần 30/10/2023
    • Lãi suất huy động không thể giảm sâu hơn lạm phát vì ngân hàng phải duy trì lãi suất thực dương để giữ dòng tiền gửi; khi CPI YoY ước ~4,65% cuối 2023, lãi suất huy động kỳ hạn trung bình sàn tại ~5,5%
    • Nếu lãi suất thực tiệm cận 0 hoặc âm, người gửi tiền dịch chuyển sang kênh khác, gây rủi ro thanh khoản hệ thống

  • 2023-08

    • Công thức đầy đủ: Rt = Re - Pe - Lq - Df - Mt (Rt: lãi suất thực; Re: danh nghĩa; Pe: bù lạm phát kỳ vọng; Lq: bù thanh khoản; Df: bù sai hẹn; Mt: bù kỳ hạn)
    • Khi lạm phát tăng, kỳ vọng lãi suất danh nghĩa tăng theo để duy trì lãi suất thực dương
    • Lạm phát tăng ⇒ lãi suất huy động tăng ⇒ lãi suất cho vay tăng ⇒ ảnh hưởng tới các lớp tài sản
    • TS. Lê Xuân Nghĩa: lãi suất cho vay dài hạn 14%, lạm phát 4% - lãi suất thực ~10%; “không có nước nào trên thế giới có lãi suất thực khủng khiếp như vậy”
    • Dù NHNN đã giảm lãi suất điều hành 4 đợt từ đầu năm 2023, lãi suất cho vay thực tế vẫn ở mức rất cao; dư nợ tín dụng H1/2023 chỉ tăng 4,28% (so với 9,44% cùng kỳ 2022)
    • ACB niêm yết lãi suất tiết kiệm 8,8%/năm; lạm phát VN khoảng 3,1% - lãi suất thực ~5%/năm - mức hấp dẫn khiến dân tiếp tục gửi ngân hàng dù lãi suất đã giảm từ đỉnh

  • 2023-06

    • Việt Nam tháng 6/2023: trần lãi suất tiền gửi 1-6 tháng = 4,75%, lạm phát mục tiêu = 4,5% - lãi suất thực gần bằng 0 hoặc âm
    • Dự báo dòng tiền dịch chuyển: sang TTCK, trái phiếu, hoặc sản xuất kinh doanh

  • 2023-01

    • Lạm phát 2022 Việt Nam 3,15%; lãi suất tiền gửi ở mức cao - lãi suất thực dương đáng kể
    • Lãi suất cao làm hại định giá cổ phiếu (P/E giảm) và giá trái phiếu (bond price - yield nghịch chiều)
    • Đầu 2023: tiền gửi được ưa chuộng nhờ lãi suất cao; nhà đầu tư chờ CPI Q1 và GDP Q1 để điều chỉnh phân bổ

  • 2021-11

    • Tiết kiệm VN ~5-5,5%/năm; nếu lạm phát vượt 4% (kỳ vọng), lãi suất thực âm
    • Mỹ: lạm phát 6,2%, Fed funds rate gần 0% - lãi suất thực Mỹ âm sâu

  • 2021-01

    • Lãi suất thực 10Y Mỹ ở mức âm ~-1% đầu 2021 - mức kỷ lục - dù lợi suất trái phiếu danh nghĩa hồi phục vì kỳ vọng lạm phát tăng đồng thời
    • Yếu tố cấu trúc khiến DXY và USD/JPY suy yếu kéo dài: Fed cam kết giữ lãi suất gần 0 đủ lâu và QE 120 tỷ/tháng
    • Lãi suất thực âm sâu làm mất động lực carry trade USD vs JPY - JPY tăng giá bất thường dù chứng khoán toàn cầu tăng

  • Ngưỡng nguy hiểm đầu 2025 (ĐTDT 19-02-2025): lạm phát mục tiêu 4-4,5%, lãi suất huy động 12 tháng khoảng 5-6%; biên lãi suất thực dương còn mỏng. Đánh thuế lãi tiền gửi sẽ làm giảm lãi suất thực sau thuế, buộc ngân hàng tăng lãi suất danh nghĩa để bù.

  • Dữ liệu 19/03/2025: ngân hàng quốc doanh - kỳ hạn 3 tháng 1,9%, 6 tháng 3,1%, 12 tháng 4,68%. Lạm phát kỳ vọng NHNN khảo sát 3,78%. Lãi suất thực kỳ hạn 3 tháng âm; kỳ hạn 12 tháng chỉ còn ~0,9% - đủ mỏng để kích hoạt hành vi rút tiền gửi sang vàng (vàng lập đỉnh 100 triệu/lượng cùng thời điểm).

Backlinks