Lạm phát kỳ vọng

6 min read

Key takeaway

Lạm phát kỳ vọng là kỳ vọng của người dân và doanh nghiệp về mức giá tương lai - khi kỳ vọng cao, chúng ta hành động (tăng giá, đòi lương cao hơn) khiến lạm phát tự thực hiện dù điều kiện thực tế chưa chắc xấu.

WHAT

Lạm phát kỳ vọng là nhận thức và dự báo của các tác nhân kinh tế (người tiêu dùng, doanh nghiệp, nhà đầu tư) về mức giá trong tương lai. Có hai loại:

  • Kỳ vọng neo (anchored): mọi người tin rằng lạm phát sẽ ở gần mục tiêu trung hạn → hành vi không thay đổi nhiều
  • Kỳ vọng không neo (unanchored): mọi người kỳ vọng giá sẽ tiếp tục tăng → hành vi phòng thủ (mua trước, tăng giá trước) → lạm phát thực sự tăng

Khác biệt với lạm phát thực tế: kỳ vọng là dự báo chủ quan, có thể sai; nhưng nếu đủ nhiều người cùng hành động theo kỳ vọng, nó sẽ trở thành thực tế.

WHY/HOW

Kỳ vọng lạm phát ảnh hưởng đến:

  • Đàm phán lương: công đoàn và người lao động đòi tăng lương vượt trước kỳ vọng giá
  • Định giá doanh nghiệp: nâng giá sản phẩm phòng trước khi chi phí thực sự tăng
  • Quyết định đầu tư: người dân giữ tài sản thực (vàng, bất động sản) thay tiền mặt

Ngân hàng trung ương và chính phủ quản lý kỳ vọng qua: cam kết mục tiêu lạm phát rõ ràng, truyền thông minh bạch, hành động nhất quán. Một khi kỳ vọng bị mất neo, chi phí kéo lạm phát về lại rất lớn (phải tăng lãi suất mạnh, gây suy thoái).

Notes

  • 2024-07

    • Bà Nguyễn Thu Anh (Vụ trưởng Vụ Thống kê Giá) thừa nhận quá khứ có hiện tượng tăng giá ngay khi tăng lương do tâm lý
    • CPI 4,08% tháng 7/2024 - trong vùng mục tiêu nhưng rủi ro tâm lý cao khi cộng thêm tăng lương 30%
    • Quý 3/2024 được dự báo là cao điểm lạm phát do hiệu ứng nền thấp Q3/2023

  • 2024-05

    • Bình quân năm 2024 so 2023: thị trường kỳ vọng lạm phát chỉ 3,72% nhưng 5 tháng đầu năm đã đạt bình quân 3,93%, chạm ngưỡng 4% - cho thấy kỳ vọng lạm phát dễ bị vượt qua
    • Ví dụ cơ chế: NHTW tuyên bố giảm lãi suất → người dân kỳ vọng tài sản tăng giá → chi tiêu nhiều hơn → lạm phát tăng
    • Rủi ro mất neo kỳ vọng Việt Nam Q2/2024: người dân thấy báo đưa tin ‘lạm phát gần 5%’ sẽ lo ngại và rút tiền gửi tiêu dùng hoặc mua tài sản trú ẩn, dù lạm phát thực tế dự báo giảm từ tháng 8
    • Dư nợ tiền gửi tiết kiệm hệ thống ngân hàng lần đầu giảm sau hơn 20 tháng liên tiếp tăng (tháng 4/2024) - tín hiệu người dân bắt đầu rút tiền ra khi lãi suất thực thấp
    • Lãi suất huy động thấp kết hợp với kỳ vọng lạm phát cao tạo lãi suất thực âm - người dân có động cơ tiêu dùng hoặc đầu tư thay vì gửi tiết kiệm

  • 2024-04

    • Ví dụ BDS: liên tục nghe “giá sắp tăng - không mua nhanh tiếc” dù fundamentals chưa thay đổi cũng khiến người mua hành động sớm, đẩy giá tăng thật

  • 2024-03

    • CPI Mỹ (tháng 2/2024) dự kiến công bố 12/03/2024: lạm phát lõi kỳ vọng tiếp tục hạ, lạm phát cơ bản vẫn cao do giá dầu (căng thẳng Biển Đỏ)
    • Thị trường kỳ vọng: Fed giữ 5.25-5.5% vào tháng 3 (gần 100%) và tháng 5 (74.9%), khả năng cắt 25 bps vào tháng 6 khoảng 57%
    • Số liệu thị trường lao động Mỹ hạ nhiệt trước đó giảm bớt sức ép lên Fed
    • Công cụ đo kỳ vọng thị trường: CME FedWatch (xác suất thay đổi lãi suất tại mỗi kỳ họp FOMC)

  • 2023-11

    • NHNN Việt Nam bắt đầu gửi bản điều tra kỳ vọng lạm phát hàng quý cho ngân hàng thương mại, chuẩn bị mở rộng
    • Kỳ vọng lạm phát 2024 của thị trường Mỹ: ~2.x% - phù hợp mục tiêu 2% của Fed, hỗ trợ kịch bản cắt giảm lãi suất
    • Khảo sát trực tiếp khán giả kênh tài chính: kỳ vọng lạm phát Việt Nam 2024 dao động 3,5-7%, phổ biến 4-4,7%
    • Thị trường tài chính luôn kỳ vọng lạm phát thấp hơn các nhóm khác vì mong NHTW nới lỏng sớm
    • Doanh nghiệp luôn kỳ vọng lạm phát cao nhất - nhân cơ hội tăng giá sản phẩm
    • IMF WEO tháng 10/2023: lạm phát thực tế cao hơn dự báo, giảm chậm hơn, kéo dài sang 2024-2025
    • NHNN Việt Nam điều tra kỳ vọng lạm phát hàng quý từ 45+ tổ chức tín dụng (từ 2013) và chuyên gia kinh tế (từ Q4/2018)
    • Cuối 2023: sức ép lạm phát tháng 1/2024 cao; Tết Giáp Thìn 2024 rơi vào giữa tháng 2 (muộn) giảm bớt áp lực CPI tháng 1 nhưng dồn mạnh hơn vào tháng 2
    • Biến số theo dõi kỳ vọng lạm phát VN 2024: tăng trưởng tín dụng, giải ngân đầu tư công, sức mua dân cư

  • 2023-10

    • CPI Việt Nam tính theo bình quân 12 tháng (~3,5% cả năm 2023) che khuất áp lực thực: CPI YoY T12/2023 ước ~4,65%, tạo mặt bằng cao ngay đầu 2024
    • Nguyên nhân tăng tốc T7-T9/2023: giá hàng hóa khác, xăng dầu, học phí tăng 10-30%; các nhóm này đã đạt trần nên áp lực có thể dừng
    • Nhà điều hành phải dự phóng lạm phát đầu năm sau khi quyết định nới lỏng tiền tệ cuối năm nay

Backlinks