Tính mùa vụ thị trường chứng khoán

9 min read

Key takeaway

Tính mùa vụ là xu hướng thị trường lặp lại theo thời điểm trong năm. Tại Việt Nam, tháng 10 thường xuyên căng thẳng (tỷ giá, lãi suất, điều chỉnh giá) - một phần do nguyên nhân tiền tệ thời vụ cuối năm và một phần do mùa báo cáo tài chính quý 3 không hỗ trợ giá.

WHAT

Tính mùa vụ (seasonality) là hiện tượng giá hoặc thanh khoản thị trường có xu hướng diễn biến theo một khuôn mẫu lặp lại gắn với thời điểm cụ thể trong năm (tháng, quý), do các yếu tố lịch biểu của dòng tiền, chính sách và công bố thông tin.

WHY/HOW

Quan sát tại Việt Nam: từ 2020 đến nay cứ đến tháng 10 là thị trường “có vấn đề”. Các nguyên nhân lặp lại:

  • Tỷ giá thường căng vào tháng 10 (2023 NHNN phải hút tiền qua tín phiếu để kiểm soát tỷ giá).
  • NHNN tăng lãi suất hai lần vào tháng 10/2022.
  • Mùa báo cáo tài chính quý 3 (xem Mùa báo cáo tài chính): doanh nghiệp thường không tạo số đẹp cho quý 3 mà để dành cho quý 4 (phản ánh cả năm), nên KQKD quý 3 ít hỗ trợ giá.
  • Cuối năm các ngân hàng chạy chỉ tiêu, tăng trưởng tín dụng hút thanh khoản, gây áp lực lãi suất.

Hàm ý: nhà đầu tư nên coi biến động theo mùa là bình thường, không hoảng loạn, và đưa yếu tố mùa vụ vào quản trị danh mục thay vì cố timing chính xác.

Notes

  • 2026-05

    • Quan niệm “Sell in May and go away” (bán cổ phiếu vào tháng Năm vì giai đoạn sau kém hiệu quả) cũng là một dạng niềm tin mùa vụ.
    • Phản biện (Long Phan): tăng hay giảm không do tháng nào, mà do sự kiện sẽ xảy ra và mức độ tác động của chúng (giá dầu theo căng thẳng Trung Đông, chuyến thăm Trung Quốc của Trump, chỉ số PCE, quyết định lãi suất của Fed) - nên phân tích sự kiện và yếu tố cơ bản thay vì giao dịch theo niềm tin mùa vụ.

  • 2025-10

    • Tính mùa vụ là quan sát thống kê, không phải quy luật chắc chắn - mỗi năm có yếu tố tác động riêng dẫn đến cùng một thời điểm căng thẳng.
    • Phân biệt với tính chu kỳ kinh tế (chu kỳ dài hơn, gắn với chu kỳ tăng trưởng/suy thoái).

  • 2024-12

    • Tháng 11/2024 giảm nhẹ → thiên về xác suất sideway-giảm nhẹ tháng 12; những năm tháng 11 tăng >2% thì tháng 12 đều tăng (2017: +3,61%; 2020: +10%), xác suất thống kê ~80% từ dữ liệu 8 năm.
    • VN-Index đầu tháng 12 mở cửa 1250, giữa tháng ~1270 điểm - tăng ~20-30 điểm, còn nửa tháng.
    • Áp lực cuối năm: chốt sổ quỹ ETF (VanEck, DB ETF tái cơ cấu tuần 16-20/12), cân đối dòng tiền doanh nghiệp/cá nhân.

  • 2024-11

    • VN-Index giảm liên tục từ đầu tháng 10 đến 20/11/2024, hơn 4 tuần - khớp mẫu mùa vụ tháng 10
    • DXY tăng từ tháng 9 (~100) lên ~106 gây thêm áp lực tỷ giá, khuếch đại ảnh hưởng mùa vụ
    • Năm 2024 là năm mùa vụ xấu tệ hơn trung bình do khối ngoại bán ròng kỷ lục đồng thời

  • 2024-09

    • Tháng 9-10/2024 thị trường VN-Index dao động trong vùng 1190-1300, xác nhận tính mùa vụ Q3 yếu
    • Câu trích dẫn của CEO VinaCapital: “time in the market, not timing the market”

  • 2024-05

    • Chuyên gia Long Phan: thị trường không giảm vì tháng 5 mà vì các sự kiện/yếu tố cơ bản xảy ra trong tháng đó; cổ phiếu vốn luôn có rủi ro cao mọi tháng trong năm
    • Lịch sử 20 năm TTCK Việt Nam: ~50% tháng 5 tăng, ~50% tháng 5 giảm - không có bằng chứng rõ nét cho Sell in May
    • Tâm lý nhà đầu tư: câu nói vui “tháng nào cũng nguy hiểm” phản ánh bản chất rủi ro cao cố hữu của cổ phiếu

  • 2024-02

    • Phiên trước Tết 2024 (5/2): VN-Index tăng mạnh bất ngờ 1,15% với thanh khoản 19.000 tỷ - trái ngược với lo ngại thanh khoản thấp thông thường
    • Thị trường Việt Nam “hay quá mua hay quá bán” - quán tính lớn do tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân cao
    • Kỳ vọng sau Tết có thể vượt 1.200, thậm chí 1.250-1.300 nếu quán tính tăng tiếp; bền vững phụ thuộc nền tảng cơ bản
    • Thống kê 12 năm gần nhất: 8/10 kỳ Tết đều tăng điểm trước và sau Tết; xác suất tăng ~80%.
    • Biến động trước Tết phổ biến chỉ ±2-3% (đi ngang); sau Tết biến động mạnh hơn: 2012 +7,7%, 2019 +5,65%, 2021 +5,62%, 2022 +1,54%; ngoại lệ 2020 -6% do Covid.
    • Tháng 1/2024: thị trường đi ngang vùng 1.185 do nhóm ngân hàng (dẫn dắt từ đầu năm) điều chỉnh; kháng cự kênh giá từ đỉnh 2022-2023 tại vùng 1.185.

  • 2024-01

    • Phiên 03/01/2024: VN-Index tăng 12,45 điểm (1,1%); cổ phiếu ngân hàng là nhóm dẫn dắt chính nhờ thông tin tín dụng 13,5% cả năm và room 15% năm 2024
    • Thông tin room tín dụng đầu năm tạo hiệu ứng tâm lý tốt nhưng tác động ngắn hạn 2-3 phiên; bền vững phụ thuộc vào chất lượng tín dụng thực tế
    • Tính mùa vụ cuối năm: tín dụng tăng cấp tập tháng 12 hàng năm - 2023 có 300.000 tỷ trong 10 ngày cuối, kỳ vọng lặp lại 2024
    • VN-Index tháng 1/2024 tăng từ 1136 lên 1172 điểm (~3-4%), xác nhận hiệu ứng tháng Giêng tại Việt Nam
    • Hiệu ứng tháng Giêng (January Effect): lợi nhuận trung bình tháng 1 cao hơn đáng kể so với các tháng còn lại; nghiên cứu NYSE 1976 xác nhận tháng 1 đạt 3,5% vs 0,5% các tháng khác
    • Dữ liệu từ 1890: Mỹ 1,6% vs 0,8%; Anh 1,7% vs 0,7%; Nhật 3,2% vs 0,9%; Việt Nam từ 2001: tháng 1 trung bình +4,98%, 13/23 năm xanh
    • Trung Quốc là phản ví dụ: Hang Seng tháng 1/2024 gần đáy 19 năm - hiệu ứng không phổ quát, phụ thuộc bối cảnh vĩ mô từng thị trường
    • Thống kê 12 năm (2012-2023): 10/12 kỳ tăng trước Tết (83%), 9/12 kỳ tăng sau Tết năm phiên đầu (75%)
    • Năm giảm trước Tết: 2016 và 2019; năm giảm mạnh sau Tết: 2020 (-6,61% do Covid), 2023 (-2,73%)
    • Quý 1 từ 2011: chỉ 3-4 năm giảm; quý 1 có xu hướng tích cực do nhà đầu tư định hình kỳ vọng đầu năm và giải ngân
    • Áp lực bán trước Tết chủ yếu từ nhà đầu tư dùng margin (tránh lãi margin kỳ nghỉ 10 ngày) và muốn tránh rủi ro tin tức bất ngờ

  • 2023-12

    • Hiệu ứng Holiday: sau kỳ nghỉ Noel và Tết dương (Mỹ), tâm lý lạc quan đầu năm mới thường tạo nhịp tăng ngắn hạn, sau đó về lại cân bằng
    • Tương tự tại Việt Nam: sau Tết âm, thị trường hay tăng do kỳ vọng mới và chu kỳ giải ngân đầu năm
    • Hiệu ứng sau chốt NAV (tuần đầu tháng 1): quỹ bắt đầu chu kỳ giải ngân mới, thường mạnh hơn hiệu ứng trong phiên chốt NAV 31/12
    • Thống kê: sau khi chốt NAV (2019-2022), thị trường đều tăng thêm một đoạn ngắn rồi mới quay đầu giảm cuối tháng 1

  • 2023-05

    • Phân tích VN-Index 2001-2021 cho thấy tính mùa vụ Sell in May (T5-T10 yếu hơn T11-T4) chỉ rõ ràng trong giai đoạn thị trường tăng trước; sau các biến cố lớn (2009, 2020) xu hướng đảo ngược

  • 2022-12

    • Phiên cuối năm 2022 ảm đạm trái ngược hoàn toàn với 2021: 2021 có những phiên 24-35k tỷ, VN-Index vượt 1.500; 2022 chỉ 2.055 tỷ buổi sáng, thị trường thờ ơ
    • Kỳ vọng “phiên cuối năm tăng” từ kinh nghiệm 2021 bị thị trường 2022 phủ nhận - tính mùa vụ không phải quy luật tất định
    • Phiên đầu năm 2022 tăng 27 điểm vượt 1.500 nhưng ngay 10/1/2022 giảm 24,7 điểm - kỳ vọng hiệu ứng January đầu năm không đáng tin cậy

  • 2020-05

    • VN-Index 2001-2019: lợi tức bình quân 6 tháng mùa đông (T11-T4) vượt trội ~14%/năm so với 6 tháng mùa hè (T5-T10)
    • Hiệu ứng mạnh hơn trong giai đoạn thị trường bùng nổ (2004-2007: chênh lệch 69-116%); giai đoạn khủng hoảng làm nhiễu hoặc đảo ngược tính mùa vụ
    • Tháng 5 riêng lẻ không phải trọng tâm - Sell in May là so sánh 2 nửa năm, không phải dự báo tháng cụ thể

Backlinks